Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:12:23.375765+00:00

Янгы Разилешив: Маттай

Янгы Разилешив: Маттай

1. Баш Сёз

1. Маттай

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Маттай

Маттай

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Баш Сёз

Маттайны Инжили

Маттай

Янгы Разилешивдеги биринчи Инжилни язгъан Маттай Рум пачалыгъыны пайдасы учун ясакъ жыягъан адам болгъан. Бир керен, гьаман да йимик оьзюню ясакъ жыягъан еринде олтуруп турагъанда, о Исагъа ёлугъуп къала. Шо ёлугъув Маттайны яшавун бюс бютюнлей алышдырып къоя: шо замандан тутуп о даим Иса булан бола, Ону булан Паластинни шагьарларындан, юртларындан айлана. Маттай Инжилинде язагъан кёбюсю агьвалатланы оьзю шагьаты болуп токътай.

Иса бу дюнья учун ваъда этилген Къутгъарывчу экенни гёрсетмек учун, Маттай китабында Эсги Разилешивден кёп аятлар гелтире. Къутгъарывчуну гелмеклиги гьакъда буса Эсги Разилешивде алданокъ айтылгъан. Маттай Исаны Аллагь бу дюньяда парахатлыкъны гьакимлигин токъташдырма йиберген Месигь гьисапда гёрсете. Кёклердеги Атасы йиберип гелген Иса, Оьзюню гьакимлигин сезип, Аллагь йимик сёйлемеге бола ва сёйлеме де сёйлей. Маттай Исаны беш уллу ваъзасын, неде сёйлевюн, гелтире: 1) Тавдагъы ваъзасын (5 6 нчы бёлюклер); 2) Исаны Оьзюню якъчыларына берген тапшурувун (10 нчу бёлюк); Кёклердеги Гьакимликни гьакъындагъы масалларын (13 нчю бёлюк); якъчыларына тарыкълы болагъан таклифлерин (18 нчи бёлюк); фарисейлени юзюн ачгъанын ва гележекде дюньяны не зат къаравуллагъаны гьакъда алданокъ айтгъанын (23 25 нчи бёлюклер).

1

Исаны тайпа тухуму

1^1•Ибрагьимни наслусундан тувгъан Давутну наслусундан болгъан Исаны тайпа тухуму+.

2Ибрагьим Исгьакъны атасы, Исгьакъ Якъубну атасы, Якъуб Ягьуданы да, ону агъа инилерини да атасы болгъан+. 3Ягьуда Тамардан тувгъан Пересни де, Зарагьны да атасы, Перес Гьесронну атасы, Гьесрон Рамны атасы болгъан+. 4Рам Аминадавну атасы, Аминадав Нагьшонну атасы, Нагьшон Салимонну атасы болгъан. 5Салимон Рагьавдан тувгъан Боазны атасы, Боаз Рутдан тувгъан Обедни атасы, Обед Ешайны атасы болгъан. 6Ешай Давут пачаны атасы, Давут Урияны къатынындан болгъан Сулайманны атасы болгъан+. 7Сулайман Регьабиямны атасы, Регьабиям Абияны атасы, Абия Асатны атасы болгъан. 8Асат Егьошафатны атасы, Егьошафат Ёрамны атасы, Ёрам Узияны атасы болгъан. 9Узия Ётамны атасы, Ётам Агьазны атасы, Агьаз Гьезекияны атасы болгъан. 10Гьезекия Манашаны атасы, Манаша Амосну атасы, Амос Ёшияны атасы болгъан. 11Ёшия Еконияны да, ону агъа инилерини де атасы болгъан. Олар ягьуди халкъы Бабилге сюргюн этилип йиберилгенде тувгъан+.

12Екония Бабилге сюргюн этилген сонг тувгъан Шалтыйылны атасы, Шалтыйыл Зерубабилни атасы болгъан. 13Зерубабил Абигьудну атасы, Абигьуд Элгьакимни атасы, Элгьаким Азурну атасы болгъан. 14Азур Садокну атасы, Садок Агьимни атасы, Агьим Элигьудну атасы болгъан. 15Элигьуд Элиазарны атасы, Элиазар Маттанны атасы, Маттан Якъубну атасы болгъан. 16Якъуб Мариямны эри Юсупну атасы болгъан. Мариямдан да Месигь[*] деп айтылагъан Иса тувгъан+.

17Ибрагьимден Давутгъа ерли он дёрт наслу бар болгъан. Давутдан да Бабилге сюргюн этилгинче он дёрт наслу бар болгъан. Бабилге сюргюн этилгенден сонг Месигьге ерли де он дёрт наслу бар болгъан.

Иса Месигьни тувмакълыгъы

18•Иса Месигьни тувмакълыгъы булай болгъан: анасы Мариям Юсупгъа гелешинип турагъан заманда, болажакъ эри булан къошулгъанча, о Аллагьны Ругьуну гючю булан яшгъа токътагъаны аян бола+. 19Мариямны гелешмиши Юсуп бир муъмин адам болгъан. О халкъгъа хабар салып, къатынын биябур этме сюймей, ондан яшыртгъын айрылып къалмагъа токъташа+. 20Юсуп шолай этме хыяллы болгъанда, огъар тюшюнде Раббибиз йиберген малайик гёрюнюп, булай дей:

– Гьей Давутну Наслусу Юсуп! Мариямны къатын этип алмагъа къоркъма, неге тюгюл ондан туважакъ яш Аллагьны Ругьундандыр. 21О Улан табажакъ, Огъар да сен Иса деп ат къоярсан. Неге тюгюл де, О Оьз халкъын гюнагьдан къутгъаражакъ+.

22Булар барысы да Раббибизни пайхаммардан таба айтгъан булай сёзлери яшавгъа чыкъсын учун болгъан гьакъ зат:+

23Бу къыз айлы болажакъ ва бир улан табажакъ.

Огъар Иммануйыл деп айтылажакъ.

Бу буса «Аллагь бизин булан» демекдир.

24Юсуп юхусундан уяна. Раббибиз йиберген малайик оьзюне буюргъан кюйде этип, Мариямны къатын этип ала. 25Амма къатыны улан тапгъынча, эри огъар ювукълашмай тура. Юсуп яшына Иса деп ат къоя.

2

Гюнтувуш алимлер Исагъа сужда этелер

2^1Иса Гьирод пачаны девюрюнде Ягьудеяны Байтлагьам шагьарында тува. Шо заманда гюнтувушдан Ерусалимге алимлер[*] геле+. 2Олар булай дей:

– Ягьудилени тувгъан пачасы къайдадыр? Биз гюнтувушда Ону юлдузу тувгъанны гёрюп, Огъар сужда этме гелгенбиз+.

3Шону эшитгенде, Гьирод пача да, ону булан бирге Ерусалимни халкъыны кёп яны да адап къала. 4Бары да баш дин къуллукъчуланы[*] да, дин алимлени де жыйып, Гьирод олагъа Месигь къайда тувмагъа болур деп сорай. 5Олар да булай дей:

– Ягьудеяны Байтлагьам шагьарында, неге тюгюл пайхаммар булай язгъан:

6Гьей сен Ягьудея топурагъындагъы Байтлагьам, Ягьудеяны баш
шагьарларыны арасында сен инг гиччиси саналмайсан.

Неге тюгюл де, исрайыл халкъымны гьайын этеген башчы
сенден чыгъажакъ+.

7Шо заман Гьирод, алимлени де яшыртгъын чакъырып, олардан юлдуз не вакъти гёрюнгенин биле. 8Алимлени Байтлагьамгъа йибере туруп, о булай дей:

– Барып, яшны гьакъында тындырыкълы кюйде билип къарагъыз. Ону гёргенде, магъа билдиригиз, мен де барып Огъар сужда этейим.

9Пачаны сёзюне тынглап, алимлер ёлгъа тюшелер. Алимлер гюнтувушда гёрген бу юлдуз оланы алды булан юрюп тура, ахырда да яш бар ерни уьстюне гелип токътай. 10Юлдузну гёргенде, олар бек сююнелер! 11Уьйге гирип, анасы Мариям да булан яшны гёрелер. Олар ерге къапланып, Огъар сужда этелер. Сандыкъларын ачып, Огъар савгъат этип алтын да, эки тюрлю арив ийисли зат да берелер+. 12Олар тюшюнде Гьиродну янына къайтып бармасын деп буварыв ала, сонг башгъа ёл булан оьз уьлкесине къайталар+.

Мисриге къачыв

13Алимлер ёлгъа тюшгенден сонг, Раббибиз йиберген малайик, Юсупгъа тюшюнде гёрюнюп, булай дей:

– Тур, яшны да, анасын да алып, Мисриге къач. Мен сагъа айтгъынча, онда тур. Яшны оьлтюрмек учун, Гьирод Ону излемеге сюе.

14Юсуп туруп, яшны да, анасын да алып, гече булан Мисриге гете. 15Гьирод оьлгюнче, Юсуп онда тура. «Мен Уланымны Мисриден чакъырып гелтирдим», – деп пайхаммардан таба Раббибиз айтгъан сёзлер шолай яшавгъа чыгъа+.

16Алимлер оьзюн алдатгъанын гёрюп, Гьирод бек къазаплана. Байтлагьамда да, ону айланасында да тувгъан эки йылгъа ерли чагъындагъы, алимлерден оьзю билген вакътиде тувгъан бары да уланъяшланы оьлтюрсюнлер деп, онда адамлар йибере. 17-18Шо заман Еремия пайхаммардан таба айтылгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:

Рама деген шагьарда бир сес – йылав да, уллу яс да – эшитиле;

Рагьил оьзюню яшлары учун яс эте, сабурлукъ этме болмай,
неге тюгюл олар дагъы ёкъ+.

Мисриден къайтыв

19Гьирод оьлген сонг, Раббибиз йиберген малайик Мисриде Юсупгъа тюшюнде гёрюне. 20О булай дей:

– Тур, яшны да, анасын да алып, Исрайыл топурагъына къайт, неге тюгюл яшны оьлтюрме сюегенлер оьзлер оьлгенлер. 21Юсуп, туруп, яшны да, анасын да алып, Исрайыл топурагъына геле.

22Ягьудеяда атасы Гьиродну ерине уланы Аргьелай пача болгъанны эшитгенде буса, Юсуп онда бармагъа къоркъа. Тюшюнде буварыв алып, о Галилеягъа чыгъып гете. 23Онда гелип, о Назарет деген шагьарда ерлеше. «Огъар назаретли деп айтылажакъ» деген пайхаммарны сёзлери яшавгъа чыгъа+.

3

Ягьия пайхаммарны Аллагьгъа къуллукъ этивю

3^1•Шо гюнлерде Ягьия пайхаммар арагъа чыгъып, Ягьудеяны дангылында булай сёйлемеге башлай:+

2– Товба этигиз! Аллагь сизге гьакимлик этежек заман ювукълаша тура!+
3Ягьияны гьакъында Ешая пайхаммар айтгъан сёз муна шудур:

Дангылда биревню гючлю сеси эшитиле:

Раббибизге ёл гьазирлегиз!

Огъар ёлланы тюз этигиз!

4Ягьияны тюе юнден этилген опурагъы, белинде къайыш белбаву болгъан. Ону ашы къыр бал ва ченгертки болгъан+. 5Ону янына Ерусалимден, бютюн Ягьудеядан ва Ёрдан оьзенни айлана якъларындан адамлар гелелер. 6Адамлар гюнагьларына мюкюр болалар. Ягьия да оланы, Ёрдан оьзенде сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшура+.

7Ягьия, сувгъа чомуп, оьзлени Аллагьгъа тапшурсун деп янына гелеген бир хыйлы фарисейлени ва саддукейлени[*] гёргенде, олагъа булай дей:

– Гьей йыланны наслулары! Аллагьны болажакъ жазасындан къутуларсыз деп сизге ким буварды+? 8Сиз гертиден де товба этгенигизни гёрсетеген кюйде яшагъыз. 9Оьзюгюзге янгыз: «Атабыз Ибрагьимдир», – деп айтмакълыкъ таманлыкъ эте деп ойлашмагъыз. Неге тюгюл де, сизге айтаман: Аллагь Ибрагьимге бу ташлардан авлетлер яратмагъа да бола+. 10Аллагь балтаны тереклеге тюзлеп тура. Яхшы емиш бермейген гьар бир терек гесилип, отгъа ташланыр+.

11Товба этгенигизни белгиси гьисапда мен сизин, сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшураман, амма менден де къудратлысы гележек. Мен Ону багъынчагъына да гелмеймен. О сизин Аллагьны Ругьуна ва отгъа чомажакъ+. 12Иннырын тазаламакъ, будайын жыйып, беженине тёкмек учун, Ону къолунда кюреги бар, къувугъун буса сёнмежек отда яндыражакъ+.

Ягьия, Исаны сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшура

13•Шо заман Ягьия Оьзюн сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурсун деп, Галилеядан Ёрдан оьзенге ону янына Иса да геле. 14Ягьия:

– Сен мени сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурмагъа герек эдинг, Сен буса мени яныма Оьзюнг гелгенсен! – деп сёйлеп, Ону токътатмагъа сюе.

15Иса огъар булай жавап бере:

– Гьали къой, шолай болсун. Аллагь бизден сюеген затны шолай этербиз.

Шо заман Ягьия Огъар рази бола. 16Иса сувдан чыгъып гелегенде, кёклер ачылып, Аллагьны Ругьу гёгюрчюндей бир гёрюнюшде уьстюне багъып тюшюп гелегенин гёре ва+
17кёкден:

– Бу Мени сююмлю Уланымдыр. О Мени къуванчымдыр! – деген бир сес чалына+.

4

Иса сынала

4^1•Шондан сонг Аллагьны Ругьу, Исаны иблисге сынатып къарамакъ учун, дангылгъа элте. 2Къыркъ гюн ва къыркъ гече бир зат да ашамай тургъандан сонг, Иса бек ач бола+. 3Ону сынайгъан иблис, ювукълашып, булай дей:

– Эгер Сен Аллагьны Уланы бусанг, бу ташлар ашлагъа айлансын деп буюр+.

4Иса огъар булай дей:

– Сыйлы Язывларда: «Инсан янгыз бир аш булан яшамас, Аллагьны авзундан чыгъагъан гьар сёз булан яшар», – деп язылгъан+.

5Сонг иблис, Ону сыйлы шагьар болгъан Ерусалимге алып гелип, ибадатхананы инг бийик къалкъысына миндире. 6Иблис Огъар булай дей:

– Эгер Сен Аллагьны Уланы бусанг, тюпге багъып атыл, неге тюгюл: «Сени сакъласын деп, О малайиклерине буйрукъ этежек» ва «Олар да, аягъынг ташгъа сюрюнмесин деп, сени къолуна гётерип юрюжеклер», – деп язылгъан чы+.

7– «Раббибиз Аллагьны сынама», – деп де язылгъан, – дей Иса огъар+.

8Сонг иблис Ону бир бек бийик тавну башына алып бара, Огъар дюньяны бары да пачалыкъларын ва олардагъы бары байлыкъланы гёрсете. 9О Исагъа:

– Эгер алдымда ятып, магъа сужда этсенг, буланы барын да Сагъа бережекмен, – дей.

10Шо заман Иса огъар булай дей:

– Ари тай Менден, иблис! «Раббибиз Аллагьгъа да сужда эт ва бир Огъар Оьзюне къуллукъ эт», – деп язылгъан Сыйлы Язывларда+.

11Шо вакъти иблис Ону къоюп гете. Малайиклер шоссагьат гелип, Исагъа къуллукъ этме гиришелер+.

Иса Галилеяда

12•Ягьияны тутуп туснакъгъа салгъанын эшитгенде, Иса къайтып Галилеягъа геле+. 13Амма Назаретде токътамай, Зебулунну ва Нафталини ювугъунда Галилея кёлню ягъасындагъы Капернагьум деген юртгъа гёчюп токътай+. 14Аллагь Ешая пайхаммардан таба айтгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:+

15Ёрдан оьзенни ари янында, кёлге барагъан ёлдагъы Зебулун
топурагъы, Нафтали топурагъы!

Ят халкълар яшайгъан Галилея!

16Къарангылыкъда яшагъан халкъ бир уллу шавла гёрген.

Оьлюмню гёленткисини тюбюнде яшагъанлагъа да ярыкъ
гёрюнген.

17Шо замандан тутуп Иса:

– Товба этигиз! Аллагь сизге гьакимлик этежек заман ювукълаша тура! – деп билдирмеге башлай.

Исаны башлапгъы якъчылары

18•Бир керен Галилея кёлню ягъасындан оьтюп барагъанда, Иса эки агъа инини – Петер деп де айтылагъан Симонну ва ону иниси Андрейни кёлге тор ташлай туруп гёре. Олар балыкъчылар болгъанлар+. 19Иса олагъа:

– Гелигиз! Мени артыма тюшюгюз! Мен сизин балыкъ тутагъанлар тюгюл, инсан тутагъанлар этермен, – дей+. 20Олар торларын да къоюп, шоссагьат Ону артына тюшелер+.

21Ондан бираз ари бара туруп, Иса дагъы да эки агъа инини – Зеведейни уланы Якъубну ва ону иниси Югьанны гёре. Олар атасы Зеведей де булан къайыкъда торлар ямай тура болгъан. Иса оланы да чакъыра. 22Агъа инилер де, къайыкъны ва атасын къоюп, шоссагьат Ону артына тюшелер.

Иса халкъгъа къуллукъ эте

23•Иса, синагогларда Аллагьны каламын англата туруп, Аллагьны гьакимлигини гьакъындагъы бу Сююнч Хабарны билдире туруп, адамланы гьар тюрлю аврувларын ва сыркъавларын сав эте туруп, бютюн Галилеядан айлана+. 24Ону гьакъындагъы хабар бютюн Суриягъа яйыла. Исаны янына бары да зайыпланы, гьар тюрлю аврувлардан ва сыркъавлардан азап чегип турагъанланы, жинлилени, аврув тутагъанланы, санлары тербенмейген болгъанланы гелтирелер. Иса да оланы сав эте+. 25Галилеядан, Оншагьардан, Ерусалимден, Ягьудеядан, Ёрдан оьзенни ари янындан да кёп халкъ Ону артына тюше+.

5

Герти насип

5^1Халкъны гёргенде, Иса тавгъа чыгъып олтура. Ону янына якъчылары геле. 2Оланы уьйрете туруп, Иса булай дей:

3•– Насиплилердир ругь якъдан харлы болгъанлар! Аллагьны гьакимлиги олар учундур.

4Насиплилердир яслы болгъанлар! Аллагь оланы гёнгюн алажакъдыр+.

5Насиплилердир саламат адамлар! Дюнья оланыки болажакъдыр+.

6Насиплилердир муъминликге ачыгъып сувсайгъанлар! Аллагь оланы тойдуражакъдыр+.

7Насиплилердир рагьмулулар! Аллагь олагъа рагьму этежекдир+.

8Насиплилердир юреги тазалар! Олар Аллагьны гёрежекдир+.

9Насиплилердир ярашывлукъ учун чалышагъанлар! Олагъа Аллагьны авлетлери деп айтылажакъдыр+.

10Насиплилердир Аллагь сюйгенни этгени учун гьызарланагъанлар! Аллагьны гьакимлиги олар учундур.

11Мени якъчыларым деп сизин хорлап, гьызарлап, сизге гьар тюрлю яла ябагъан заманда сиз насиплилерсиздир!+
12Сююнюгюз ва къуваныгъыз! Неге тюгюл де, кёклерде сизин уллу савгъат къаравуллагъандыр. Сизден алда болгъан пайхаммарланы да шолай гьызарлагъандыр+.

Туз булан шавла

13•– Сиз дюньяны тузусуздур. Амма туз тузлу татывун тас этсе, огъар тузлу татывну не булан бермеге болур? О бир затгъа да ярамайгъан болур. Ону инсанланы аякъ тюбюне ташлар!

14Сиз дюньяны шавласысыздыр. Тавну уьстюнде къурулгъан шагьар гёрюнмей къалмагъа болмас+. 15Бирев де янагъан чыракъгъа къаплап савутну салмас. Терсине, уьйдегилеге барына да ярыкъ берсин учун, чыракълыкъгъа салыр+. 16Сизин шавлагъыз инсанлагъа ярыкъ берсин дагъы. Шолайлыкъда, олар сизин яхшы ишлеригизни гёрер ва сизин кёклердеги Атагъызгъа алгъышлар этер+.

Мусаны Къануну гьакъында

17– Мен Мусаны Къанунун[*] яда пайхаммарланы язгъанларын бузмагъа гелген деп ойлашмагъыз. Мен бузмагъа тюгюл, олар айтгъанны яшавгъа чыгъармагъа гелгенмен!+
18Гертисин сёйлеймен сизге: кёк де, ер де тайып, ёкъ болмай туруп, бары да зат тамамланмай туруп, Къанундан гиччи бир гьарп яда бир гьыз таймажакъ+. 19Къанундагъы буйрукъланы инг гиччилерини бирин буса да ким бузуп, башгъаланы да шогъар уьйретсе, Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилерден о лап гиччиси деп саналажакъ. Къанундагъы буйрукъланы ким кютюп, башгъаланы да шогъар уьйретсе, Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилерден о уллусу деп гьисапланажакъ+. 20Сизге айтаман: эгер сиз Аллагь сюегенни фарисейлерден ва дин алимлерден эсе яхшы кютмесегиз, сиз Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмежексиз+.

Ачувну гьакъында

21– Сизин ата бабаларыгъызгъа: «Адам оьлтюрме! Ким оьлтюрсе, шо этген иши саялы дуванны алдында жавап бережек», – деп айтгъанны сиз билесиз+. 22Сизге айтаман: оьзюню къардашына къаршы къазапланагъан гьар ким дуванны алдында жавап бережек. Ким оьзюню къардашын мысгъылласа, о оьр мажлисни алдында жавап бережек. Ким биревге гьайгев деп айтса, огъар жагьаннемни оту тийишлидир+. 23Эгер Аллагьгъа этеген къурбанынгны къурбанлыкъны салагъан ерни алдына гелтирген заманда, къардашынгны сагъа хатири къалгъаны эсинге гелсе, 24къурбанынгны онда къоюп къой. Бир башлап барып къардашынг булан яраш, сонг къайтып гелип къурбанынгны эт.

25Эгер де сени бирев дуванханагъа элте буса, ону булан ёлда ярашма къара. Ёгъесе, о сени дуванчыны янына гелтирер, дуванчы сени туснакъчыны къолуна берер, туснакъчы да сени туснакъгъа салар+. 26Гертисин сёйлеймен сагъа: лап ахырынчы нохуратынга ерли борчунгну бермесенг, сен туснакъдан чыкъмассан.

Эр къатынны гьакъында

27– Сиз: «Зина этме!» – деп айтылгъанны эшитгенсиз+. 28Мен буса айтаман сизге: къатынгишиге гёз салгъан гиши де юрегинден ону булан зина этген болур+. 29Эгер онг гёзюнг сени гюнагьгъа тарта буса, ону чыгъарып ташла! Неге тюгюл де, сени бютюн къаркъаранг жагьаннемге тюшгенден эсе, санларынгдан бириси ёкъ болмакълыгъы оьзюнг учун яхшыдыр. 30Эгер онг къолунг сени гюнагьгъа тарта буса, ону гесип ташла! Неге тюгюл де, сени бютюн къаркъаранг жагьаннемге тюшгенден эсе, санларынгдан бириси ёкъ болмакълыгъы оьзюнг учун яхшыдыр+.

31•«Ким къатынындан айрыла буса, ону булангъы гебини бузулгъанны гьакъында шагьатнама берсин», – деп айтылгъан+. 32Мен буса айтаман сизге: зинадан башгъа бир себепге гёре де къатынындан айрылагъан адам ону зина этмеге борчлу этедир. Ким эрден айрылгъан къатынны алса, шо оьзю де зина этеген боладыр+.

Антны гьакъында

33– Сиз: «Антынгны бузма! Раббибизни алдында этген антларынгны кют!» – деп айтылгъанны да эшитгенсиздир+. 34Мен буса айтаман сизге: негьакъ ант этмегиз. Не кёклер булан ант этмегиз, неге тюгюл о Аллагьны тахыдыр+. 35Не ер булан ант этмегиз, неге тюгюл о Ону аякъ басагъан еридир. Не Ерусалим булан ант этмегиз, неге тюгюл о уллу Пачаны шагьарыдыр+. 36Башыгъыз булан да ант этмегиз, неге тюгюл сиз бир тюгюгюзню де я акъ, яда къара этип болмайсыздыр. 37Сени сёзюнг дюр буса, «дюр», тюгюл буса, «тюгюл» болсун; мундан артыгъы иблисдендир+.

Оьч алывну гьакъында

38•– Сиз: «Гёз учун – гёз, тиш учун – тиш», – деп айтылгъанны да эшитгенсиздир+. 39Мен буса айтаман сизге: сагъа яманлыкъ этген гишиге къаршылыкъ этме. Ким сени онг яягъынга ура буса, огъар урма сол яягъыгны да бакъдыр+. 40Ким сени булан дувангъа тюшюп, гёлегингни чыгъарып алмагъа сюе буса, огъар уьст гийимингни де бер. 41Ким сени оьзю булан бир минг абат ёл юрюмеге борчлу эте буса, ону булан эки минг абат ёл юрю. 42Эгер сенден бирев бир зат тилесе, бер. Сенден борчгъа алма сюегенден де юзюнгню бурма+.

Душманланы сююв

43– Сиз: «Ювукъларынгны сюй! Душманларынгны буса сюйме!» – деп айтылгъанны эшитгенсиздир+. 44Мен буса айтаман сизге: душманларыгъызны сююгюз, сизин гьызарлагъанлар учун дуа этигиз+. 45Шолайлыкъда, сиз кёклердеги Атагъызны авлетлери болурсуз. Неге тюгюл де, О гюнешге яман адамланы да, яхшы адамланы да уьстюнде тув деп буйрукъ этедир, муъмин болгъанлар учун да, гюнагьлылар учун да янгур явдурадыр+. 46Эгер сиз янгыз оьзюгюзню сюегенлени сююп къойсагъыз, сизге Аллагь не учун савгъат бермеге болур? Ясакъчылар да шолай этмейми дагъы? 47Сиз янгыз къардашларыгъызгъа илиякълы бола бусагъыз, онда башгъа тамаша къалдырардай не зат бар дагъы? Имансызлар да шолай этмейми дагъы? 48Кёклердеги Атагъыз нечик камил буса, сиз де шолай камил болугъуз+.

6

Садагъаны гьакъында

6^1Иса булай давам эте:

– Вёрегиз, муъмин ишлеригизни адамлагъа гёрсетип айланмагъыз, ёгъесе кёклердеги Атагъыз сизге тийишлисин бермес+. 2Садагъа этеген заманда, халкъны алдында макътав къазанмакъ учун, экиюзлю адамлар синагогларда да, орамларда да этеген кюйде, гьогьой этип айланма тарыкъ тюгюл. Гертисин сёйлеймен сизге: олар тийишлисин алгъандыр+. 3Сен пакъырлагъа садагъа береген заманда сол къолунг онг къолунг не этегенни билмесин. 4Береген садагъанг яшыртгъынлыкъда къалсын, яшыртгъынлыкъны гёреген Атанг да сагъа тийишлисин бережек.

Дуаны гьакъында

5•– Дуа этеген заманда экиюзлюлер йимик болма. Адамлагъа гёрюнмек учун, олар синагогларда да, орамланы буччакъларында да токътап дуа этмеге сюелер. Гертисин сёйлеймен сизге: олар тийишлисин алгъандыр+. 6Сен буса дуа этеген заманда, уьюнге гирип, эшигингни де бегитип, гёзге гёрюнмейген Атанга дуа эт. Гёзге гёрюнмейгенни де гёреген Атанг да сагъа тийишлисин бережек+.

7Дуа этегенде, имансызлар йимик бош сёзлер сёйлеп турма. Кёп сёйлесе, олар Аллагь оьзлени эшитежек деп ойлайлар+. 8Олагъа ошамагъыз. Сиз Оьзюнден тилегинчокъ да Атагъыз сизге не тарыкъны биледир. 9Сиз булай дуа этигиз:

Гьей кёклердеги Атабыз!

Инсанлар Сени сыйлы атынгны гьюрметлесин дагъы.

10Сени гьакимлигинг токъташсын дагъы.

Кёкде йимик, ерде де Сени айтгъанынг болсун дагъы+.

11Бугюн бизге гюнлюк азыгъыбызны бер+.

12Бизин гюнагьларыбыздан геч!

Бизге яманлыкъ этгенлерден барындан да биз де гечебиз.

13Бизин артыкъ сынавлагъа салма, иблисден де бизин сакъла+.

14Башгъаланы гюнагьларындан гечсегиз, кёклердеги Атагъыз да сизин гюнагьларыгъыздан гечер+. 15Эгер башгъаланы гюнагьларындан гечмесегиз, Атагъыз да сизин гюнагьларыгъыздан гечмес+.

Оразаны гьакъында

16– Ораза тутагъан заманда экиюзлюлер йимик мунглу болмагъыз. Ораза тутагъанын башгъалагъа гёрсетмек учун, олар бетлерин мунгайталар. Гертисин сёйлеймен сизге: олар тийишлисин алгъандыр. 17Сен буса ораза тутгъанда, башынга май сюртюп, бетингни жув. 18Шолайлыкъда, ораза тутагъанынгны башгъалагъа гёрсетмейген боларсан. Яшыртгъынлыкъдагъы Атанг ораза тутгъанынгны гёрежек. Яшыртгъынлыкъда этилеген бары да затны гёреген Атанг да сагъа тийишлисин бережек.

Аллагь ва байлыкълар

19•– Дюньяда оьзюгюзге байлыкълар жыймагъыз. Мунда оланы гюе де тийип, тот да ашап бузар яда уьюгюзге уручулар гирип урлар+. 20Оьзюгюзге кёклерде байлыкъ жыйыгъыз. Онда оланы не гюе тийип, не тот ашап бузмас, неде уручулар урламас+. 21Неге тюгюл де, байлыгъынг къайда буса, юрегинг де шонда болур.

22Гёз къаркъара учун бир чыракъ йимикдир. Эгер гёзлеринг сав буса, къаркъаранг да бютюнлей ярыкъдан толур. 23Эгер гёзлеринг бузукъ болса, къаркъаранг да къарангылыкъдан толур. Демек, сени ичингдеги ярыкъ къарангылыкъ буса, шо къарангылыкъ нечик уллудур дагъы!

24Бирев де бир вакътини ичинде эки гьакимге къуллукъ этме болмас: о бирин сюежек, башгъасын буса сюймежек; я бирине амин болажакъ, башгъасына буса намартлыкъ этежек. Сиз де эки затгъа – Аллагьгъа да, байлыкъгъа да бирче къуллукъ этме болмассыз+.

25Шогъар гёре сизге айтаман: яшамакъ учун не ашажагъыгъызны, не ичежегигизни, чархыгъыз учун не гиежегигизни де гьайын этмегиз. Яшав ашдан, чарх да опуракъдан артыкъдыр+. 26Кёкдеги къушлагъа бир къарагъыз чы: олар не чачмайлар, не ормайлар, неде жыйып беженлеге тёкмейлер. Сизин кёклердеги Атагъыз оланы ашатып сакълай. Сиз къушлардан хыйлы да артыкъ тюгюлмюсюз дагъы+? 27Башыгъызгъа къайгъы этмек булан къайсыгъыз оьмюрюгюзню бираз сама да узатып болажакъсыз?

28Опуракъны да не учун къайгъысын этесиз? Авлакъ чечеклени нечик оьсегенине бир къарагъыз чы: не загьмат тёкмейлер, неде йип ийирмейлер, 29амма сизге айтаман: Сулайман оьзюню инг макъталгъан заманында да оланы бири йимик де гийинмеген+. 30Эгер бугюн авлакъда оьсюп, тангала ялламагъа ташланып къалагъан отну сама Аллагь шолай гийиндиреген болгъан сонг, гьей имандан языкълар, сизин дагъы да артыкъ гийиндирмежекми+?

31Шолайлыкъда: «Биз не ашайыкъ?», яда: «Не ичейик?», яда: «Не гиейик?» – деп дагъы къайгъы этмегиз ва сёйлемегиз. 32Бу дюньяны бары да имансыз халкълары шоланы гьайын этип айланалар. Кёклердеги Атагъыз буса сизге шолар бары да тарыкъ экенни биле. 33Инг башлап Аллагьны гьакимлигине таби болмагъа ва О сюегенни этмеге къаст этигиз. Къалгъан затланы барысын да сизге О Оьзю бережек+. 34Шогъар гёре тангалагъы гюнню гьайын этмегиз! Тангалагъы гюн оьзюню къайгъысын оьзю этежек: гьар гюнге оьзюню аварасы таманлыкъ эте.

7

Башгъаланы айыпламакъны гьакъында

7^1•Иса булай давам эте:

– Башгъаланы айыпламагъыз, Аллагь сизин де айыпламас+. 2Башгъаны сиз нечик айыпласагъыз, Аллагь сизин де шолай айыплар. Не оьлчев булан оьлчесегиз, сизге де шо оьлчев булан оьлченер+. 3Къардашынгны гёзюндеги чёпню сен неге гёресен, оьзюнгню гёзюнгдеги аркъалыкъны гёрмейсен? 4Яда къардашынга: «Къардашым, къайда, сени гёзюнгдеги чёпню тайдырайым», – деп нечик айтма боласан, оьзюнгню гёзюнгде аркъалыкъ бар тура? 5Гьей экиюзлю! Башлап оьзюнгню гёзюнгдеги аркъалыкъны тайдыр, къардашынгны гёзюндеги чёпню нечик тайдырма герекни шо заман гёрерсен.

6Сыйлы затланы итлеге бермегиз, олар уьстюгюзге чабып, сизин паралар. Жавгьарланы донгузланы алдына ташламагъыз, олар шоланы аякъ тюбюне салып таптар+.

«Тилегиз, излегиз, къагъыгъыз»

7•– Тилегиз – сизге берер, излегиз – табарсыз, эшикни къагъыгъыз – сизге ачар. 8Неге тюгюл де, гьар тилеген – алар, излеген – табар, эшикни къакъгъангъа да – ачылар+.

9Арагъыздан къайсы ата уланы аш тилегенде, таш берер? 10Яда балыкъ тилегенде, балыкъны орнуна йылан берер? 11Шолайлыкъда, эгер сиз оьзюгюз яман бусагъыз да, авлетлеригизге яхшы савгъатлар берип бола бусагъыз, кёклердеги Атагъыз буса дагъокъ да Оьзюнден тилейгенлеге яхшы савгъатлар берер!+

12Шогъар гёре, адамлар сизин учун не этгенни сюе бусагъыз, олар учун сиз де шолай этигиз. Бютюн Къанун да, пайхаммарланы сёзлери де шогъар асаслана!+

Тар къапулар

13•– Тар къапудан гиригиз, неге тюгюл жагьаннемге элтеген къапу генгдир ва ёл эркиндир. Ондан гирегенлер кёпдюр. 14Яшавгъа элтеген къапу тардыр ва ёл тыгъысдыр. Ону табагъанлар аздыр+.

Терек емишинден танылар

15•– Ялгъан пайхаммарлардан сакъ болугъуз! Олар сизин яныгъызгъа къойгъа ошап гелирлер, гьакъыкъатда буса олар йыртгъыч бёрюлердир+. 16Оланы сиз емишине, демек ишлерине, къарап таныжакъсыз. Гоган уьлкюлерден юзюм яда тегенек уьлкюлерден инжир жыямы+? 17Яхшы терек яхшы емиш берер, яман терекни де емиши яман болур+. 18Яхшы терек яман емиш бермес, яман терек де яхшы емиш бермес. 19Яхшы емиш бермейген гьар терек, гесилип, отгъа салынар+. 20Шолайлыкъда, оланы емишине къарап таныжакъсыз.

21Магъа: «Я Раббим! Я Раббим!» – дейген гьар ким Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмежек. Онда янгыз кёклердеги Атамны сюегенин этегенлер болажакълар. 22Шо заман кёплер Магъа: «Я Раббим! Я Раббим! Биз Сени атынгдан сёйледик. Сени атынг булан жинлени къуваладыкъ. Сени атынг булан бир кёп муъжизатлар гёрсетдик!» – деп айтажакълар+. 23Шо заман Мен де олагъа: «Мен сизин бир заманда да танымай эдим. Менден ари тайыгъыз, сиз барыгъыз да яманлыкъ этегенлерсиз!» – деп тувра айтажакъман+.

24•Шолайлыкъда, Мени бу сёзлериме тынглап, буланы кютеген гьар ким ташны уьстюнде уьй къургъан гьакъыллы адамгъа ошап къалажакъ. 25Янгурлар явду, оьзенлер ташыды, еллер эшди, олар барысы да шо уьйге бакъды. Амма о авмады, неге тюгюл о ташны уьстюнде къурулгъандыр. 26Мени бу сёзлериме тынглап, буланы кютмейген адам буса оьзюню уьюн къайырны уьстюнде къургъан гьайгев адамгъа ошап къалажакъ. 27Янгурлар явду, оьзенлер ташыды, еллер эшди, олар барысы да шо уьйге бакъды. Уьй буса, авуп, бюс бютюнлей бузулду+.

28Иса бу сёзлени сёйлеп битгенде, барысы да О англатагъан затлагъа гьайранлыкъ этелер. 29О дин алимлер йимик тюгюл, Аллагь берген гьакимлиги булангъы бир адам йимик уьйретген+.

8

Яман гён аврувлуну сав этив

8^1•Иса тавдан тюшгенде, Ону арты булан кёп халкъ бара. 2Яман гён аврувлу бир адам, Огъар ювукълашып, тизден туруп:

– Я Раббим! Эгер сюйсенг, Сен мени сав этип болажакъ эдинг, – деп ялбара+.

3Иса, къолун узатып, авруйгъан адамгъа тийип:

– Сюемен, сав бол, – дей. Шоссагьатына ону авруву тайып къала. 4Сонг Иса огъар:

– Вёре, биревге де айтмассан, барып дин къуллукъчугъа гёрюн. Аврувдан тазалангъанынг саялы, Муса буюргъан кюйде къурбан эт. Къурбан этгенинг сени къолай болгъанынга шагьатлыкъ этежек, – дей+.

Юз асгерни башчысыны къулун сав этив

5•Иса Капернагьумгъа гиргенде, юз асгерни башчысы гелип, Огъар:

6– Я Раббим! Мени бир къулум авруп ятгъан, тербенип болмай, кёп азап чегип тура, – дей.

7Иса огъар:

– Мен гелип ону сав этермен, – дей.

8Амма юз асгерни башчысы огъар булай дей:

– Я Раббим! Сен мени уьюме гирмеклигинге мен лайыкълы тюгюлмен. Тек Сен бир сёз сёйлесенг, мени къулум сав болуп къалажакъ эди+. 9Мен де оьзюмню гьакимимни табилигиндеги бир адамман, мени табилигимде де асгерлер бар. Бирине: «Гет!» – деймен – гете, башгъасына: «Гел!» – деймен – геле, къулума да: «Муну эт!» – деймен – эте.

10Бу сёзлени эшитгенде, Иса огъар тамашалыкъ этип, Оьзюню арты булан гелеген халкъгъа булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: гьатта Исрайылда да Мен бу къадар уллу имангъа къаршы болмадым+. 11Сизге айтаман: гюнтувушдан да, гюнбатышдан да бир хыйлылар гележеклер. Аллагь гьакимлик этеген ерге гелип, тепсини айланасында Ибрагьим де, Исгьакъ да, Якъуб да булан бирче олтуражакълар+. 12Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмеге герекли болгъанлар буса тыш янгъа, къарангылыкъгъа ташланажакъ. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ+.

13Сонг Иса юз асгерни башчысына:

– Уьюнге къайт, сагъа иманынга гёре болсун, – дей. Шоссагьат ону къулу да сав болуп къала+.

Иса кёплени сав эте

14•Петерни уьюне гелгенде, Иса ону къайнанасы иссиликден авруп ятгъанны гёре+. 15Иса къатынны къолуна тийгендокъ, ону иссилиги тайып къала. Сонг къатын да туруп, Огъар тепси къура+.

16Ахшам болгъанда, Исаны янына бир хыйлы жинли гишилени гелтирелер. О сёз булан жинлени къувалай ва бары да авруйгъанланы сав эте. 17«О зайыплыкъларыбызны тайдырды, аврувларыбызны алды», – деп Ешая пайхаммар айтгъан сёзлер яшавгъа шолай чыгъа.

«Мени артыма тюш!»

18•Айланасына кёп халкъ жыйылгъанын гёрюп, Иса якъчыларына кёлню бириси ягъына юзюп чыкъмакъны буюра+. 19Шо заман бир дин алим гелип, Огъар:

– Устазым! Сен къайда барсанг да, мен Сени артынг булан гележекмен, – дей.

20Иса огъар:

– Тюлкюлени инлери, кёкде учагъан къушланы уялары сама бар. Мени, Инсанны Уланыны, буса башымны сыйындырмагъа ерим де ёкъ, – дей.

21Якъчыларындан бир башгъасы Огъар:

– Я Раббим! Бир алдын уьйге барып, атамны гёмюп гелмеге изну бер, – дей.

22Иса да огъар:

– Гел! Мени артыма тюш! Оьлюлени оьзлер оьлюлер гёмсюнлер, – дей.

Иса алатолпанны токътата

23•Иса къайыкъгъа мине. Арты булан якъчылары да минелер. 24Бирден кёл бек гьалекленип гете, гьатта къайыкъны толкъунлар батдырып къойма аз къала. Иса буса юхлап тура. 25Якъчылары гелип, Ону уятып:

– Я Раббибиз! Бизин къутгъар, бата турабыз! – дейлер.

26Иса олагъа:

– Гьей имандан языкълар, мунча неге къоркъасыз? – дей. Сонг туруп, елни ва кёлню гьалекленгенин токътата. Бир шыплыкъ болуп къала+. 27Якъчылары буса:

– Еллер де, кёл де Оьзюне таби болагъан Бу Кимдир? – деп гьайранлыкъ этелер.

Жинлилени сав этив

28•Иса Галилея кёлню бириси ягъасында ерлешген гадаренлилени топурагъына гелген заманда Ону къабурлардан чыкъгъан эки жинли адам къаршылай. Олар о даражада бек къутургъан болгъан чы, гьатта шо ёлдан бирев де юрюп болмай болгъан. 29Олар:

– Гьей Аллагьны Уланы, бизден не сюесен? Мунда бизге белгиленген болжалдан алда азап берме гелгенмисен? – деп къычыралар+.

30Олардан бираз ариде отлайгъан бир уллу донгуз сирив болгъан. 31Жинлер Исагъа:

– Бизин къувалай бусанг, шо сиривдеги донгузланы ичлерине гирме сама изну бер! – деп тилейлер.

32Иса олагъа:

– Барыгъыз! – дей.

Жинлер де, адамлардан чыгъып, донгузланы ичлерине гирелер. Шонда савлай донгуз сирив, чабып йиберип, учурумдан таба кёлге тюшюп, сувгъа батып къала. 33Донгуз сакълагъанлар буса, шагьаргъа къачып, донгузлагъа ва жинли адамлагъа болгъан бары да затны хабарлайлар. 34Шо заман Исаны къаршыламагъа бютюн шагьар чыгъа. Ону гёрюп, Огъар оьзлени ерлеринден ариде турсун деп тилей+.

9

Иса тербенип болмайгъан аврувну сав эте

9^1•Къайыкъгъа да минип, Иса бириси якъгъа чыгъа ва Оьзюню шагьарына геле+. 2Шонда Ону янына тербенип болмай авруйгъан бир адамны ятывдагъы кююнде гелтирелер. Аврувну гелтиргенлени иманы барын гёрюп, Иса тербенмейген шо адамгъа:

– Балам, къаст этип йибер! Сени гюнагьларынгдан гечилди! – дей+.

3Шо заман дин алимлерден бир нечеси:

– Бу Адам капир затланы сёйлей, – деп ойлашалар+.

4Оланы ойларын билип, Иса олагъа булай дей:

– Неге юрегигизге яман затланы аласыз? 5Къайсы рагьатдыр айтмагъа: «Сени гюнагьларынгдан гечилди», – демекми, ёгъесе: «Туруп, юрюп йибер», – демекми? 6Мени, Инсанны Уланыны, бу дюньяда гюнагьлардан гечмеге къудратым барны сиз гьали гёрерсиз.

Сонг тербенип болмай авруйгъан адамгъа:

– Туруп, ятывунгну да алып, уьюнге бар, – дей. 7О да туруп, уьюне гете. 8Шону гёргенде, халкъ къоркъа. Инсанлагъа шолай къудрат берген Аллагьгъа макътав эте.

Иса Маттайны сайлай

9•Иса ондан оьтюп барагъанда, ясакъ жыягъан ерде олтургъан Маттай деген бир адамны гёрюп, огъар:

– Гел, Мени артыма тюш! – дей. Маттай да туруп, Ону артына тюше.

10Иса Маттайны уьюнде олтуруп ашап турагъанда, онда бир кёп ясакъчылар да, гюнагьлылар да гелип, Иса ва Ону якъчылары булан бирче олтуралар. 11Шону гёргенде, фарисейлер ону якъчыларына:

– Сизин устазыгъыз неге ясакъчылар да, гюнагьлылар да булан бирче олтуруп ашай? – деп сорай+.

12Шону эшитгенде, Иса олагъа булай дей:

– Эмчи савлагъа тюгюл, аврувлагъа тарыкълы бола. 13Барыгъыз, «Къурбанны тюгюл, Мен рагьмуну сюемен» деген сёзлени маънасын уьйренип гелигиз. Мен муъминлени тюгюл, гюнагьлыланы чакъырмакъ учун гелгенмен+.

Оразаны гьакъында

14•Шо заман Ягьияны якъчылары Ону янына гелип:

– Биз де, фарисейлер де не учун ораза тутабыз, Сени якъчыларынг буса ораза тутмайлар? – деп сорайлар+.

15Иса олагъа булай жавап бере:

– Тойда болгъан адамлар оьзлени янында гиев бар тура, ораза да тутуп, пашман болуп боламы? Амма оланы янындан гиевню алып гетеген гюн гелер, шо заман олар да ораза тутарлар+.

16Гьеч бирев де эсги опуракъгъа янгы къумачдан ямав салмас, неге тюгюл янгы къумачдан салынгъан ямав гирип, гиччи болур, эсгисин тартышдырып йыртар, йыртыгъы да дагъы да уллу болур. 17Гьеч бирев де эсги тулукълагъа янгы чагъырны тёкмес. Тёксе, тулукълар йыртылар, чагъыр ерге тёгюлер ва тулукълар ярахсыз болур. Янгы чагъырны янгы тулукълагъа тёгер. Шолай этсе, экиси де сакъланыр.

Гьакимни къызы ва авруйгъан къатын

18•Иса олагъа бу сёзлени сёйлейгенде, янына бир гьаким адам гелип, Огъар:

– Буссагьат къызым оьлюп къалды. Гелип, огъар къолунгну бир тийдирсенг, о сав болуп къалажакъ эди! – деп, тизден туруп тилей. 19Иса, туруп, якъчылары да булан ону артына тюшюп гете.

20Он эки йылдан берли къаны гетип авруйгъан бир къатын, артдан таба гелип, Исаны опурагъыны этегине тие+.

21– Ону опурагъына бир сама тийсем, сав болуп къалажакъ эдим, – дей о оьз оьзюне+.

22Иса, бурулуп къарап, ону гёрюп:

– Къаст этип йибер, къызым! Иманынг сени сав этди, – дей. Шо сагьатдан тутуп къатын сав болуп къала+.

23Иса гьаким адамны уьюне гелген заманда, зурнай согъагъанланы ва къавгъалайгъан халкъны гёрюп, 24олагъа:

– Мундан чыгъыгъыз! Къыз оьлмеген, юхлап тура! – дей. Олар Исаны мысгъыллап кюлейлер+. 25Халкъ къыргъа чыкъгъанда, Иса, уьйню ичине гирип, къызны къолун тута, къыз да шоссагьат аякъгъа тура+. 26Шону гьакъындагъы хабар бютюн бу уьлкеге яйыла.

Эки сокъурну сав болуву

27Иса ондан къайтып гелегенде, Ону арты булан эки сокъур адам юрюй. Олар:

– Гьей Давутну Наслусу Иса, бизге бир рагьму эт! – деп къычыралар+. 28Иса уьйге гиргенде, Ону янына эки де сокъур геле. Иса олагъа:

– Мен сизин гёреген этер деп инанамысыз? – деп сорай.

Сокъурлар да Огъар:

– Инанабыз, я Раббибиз, – дейлер.

29Шо заман Иса, оланы гёзлерине тийип:

– Сизге де иманыгъызгъа гёре болсун, – дей+. 30Олар да гёреген болуп къалалар. Иса олагъа:

– Вёрегиз, шуну бирев де билмесин, – деп бек бувара+. 31Олар буса чыкъгъандокъ, Ону гьакъындагъы хабарны айланадагъы бары да ерлерде билдирелер+.

Тилсизни сав болуву

32Олар гетегенде, Исаны янына жинли бир тилсиз адамны гелтирелер. 33Жин къувалангъанда, тилсиз сёйлемеге башлай. Халкъ, бек гьайран болуп:

– Исрайылда булай иш бир заманда да болмагъан! – деп сёйлей.

34Фарисейлер буса:

– Жинлени О жинлени башчысыны гючю булан къувалай, – дейлер+.

35Иса бары да шагьарлагъа ва юртлагъа барып айлана. Олардагъы синагогларда адамлагъа Аллагьны каламын англата ва Аллагьны гьакимлигини гьакъындагъы Сююнч Хабарны билдире. О адамланы гьар тюрлю аврувларын ва гьар тюрлю зайыплыкъларын сав эте. 36Жыйылгъан кёп халкъны гёргенде, Исаны олагъа языгъы чыгъа, неге тюгюл олар, къойчусуз къалгъан къойлар йимик, инжинген ва кёмексиз къалгъан болгъан+. 37О заман Иса якъчыларына:

– Тюшюм кёп, амма ишчилер аз. 38Шолай болгъанда Оьзюню тюшюмюн жыймагъа ишчилер йиберсин деп тюшюмню Есине тилегиз! – дей+.

10

Он эки элчисине тапшурув

10^1•Он эки де якъчысын янына чакъырып, олагъа элчилер[*] деп ат бере. Иса олагъа жинлени къуваламагъа ва гьар аврувну да, гьар зайыплыкъны да сав этмеге къудрат бере. 2Он эки де элчини атлары булардыр: биринчиси Петер деп де айтылагъан Симон булан ону иниси Андрей, Зеведейни уланы Якъуб булан ону иниси Югьан, 3Филип булан Бартолмай, Тома булан ясакъчы Маттай, Алфайны уланы Якъуб булан Тадай, 4Элинсюер[*] деп айтылагъан Симон ва артда Исагъа хыянатлыкъ этген Ягьуда Искариет.

5Иса бу он эки де якъчысын булай буварып ёлгъа сала:

– Ят халкълагъа элтеген ёллардан юрюмегиз ва самариялыланы шагьарына гирмегиз. 6Инг башлап адашгъан къойлагъа ошагъан исрайыл халкъыны янына барыгъыз+. 7Барагъанда гьар ерде: «Аллагь сизге гьакимлик этежек заман ювукълаша тура!» – деп билдиригиз+. 8Авруйгъанланы сав этигиз, оьлгенлени тирилтигиз, яман гён аврувланы тазалагъыз, жинлени къувалагъыз. Тегин тюшгенни тегин беригиз+. 9Оьзюгюз булан не алтын, не гюмюш, не багъыр акъча алмагъыз. 10Ёлгъа не хуржун, не эки гийим опуракъ, не аякъгийим, не таякъ алмагъыз. Олар ишлейген адамгъа оьз къыйыны учун гьакъгъа тийишлидир+.

11Къайсы шагьаргъа яда юртгъа гирсегиз де, ким лайыкълы экенни ахтарып, шо шагьардан яда юртдан чыкъгъынча, шону уьюнде къалыгъыз. 12Уьюне гирегенде буса, уьйдегилеге: «Уьюгюзге яхшылыкъ», – деп гиригиз. 13Эгер лайыкълы буса, о уьйдегилеге шо яхшылыкъ болажакъ, эгер лайыкълы болмаса, яхшылыкъ сизге къайтажакъ. 14Сизин къабул этмеген ва сёзлеригизге тынгламагъан уьйден яда шагьардан чыкъгъанда, аякъларыгъыздагъы чангны силкип тайдырыгъыз+. 15Гертисин сёйлеймен сизге: къыяматгюн Содом булан Гьоморада яшагъан адамланы гьалы о шагьардагъы адамланыкинден къолай болажакъ+.

16•Муна, Мен сизин бёрюлени арасына къойланы йимик йиберемен. Гьасили, йыланлар йимик гьакъыллы, гёгюрчюнлер йимик гьилласыз болугъуз+. 17Адамлардан сакъ болугъуз: олар сизин тутуп дуванханалагъа бережеклер ва оьзлени синагогларына элтип, къамучу булан тюежеклер. 18Мени атымны макътап юрюгенигиз саялы, сизин гьакимлени ва пачаланы янына алып баражакълар. Сиз оланы ва ят халкъланы алдында Мени гьакъымда шагьатлыкъ этежексиз+. 19Сизин дувангъа алып баргъанда, нечик ва не сёйлежегигизни гьайын этмегиз. Не сёйлежегигиз сизге шоссагьат билдирилежек. 20Неге тюгюл де, оьзюгюз сёйлемежексиз, сизден таба Атагъызны Ругьу сёйлежек+.

21Агъасы инисин, атасы авлетин оьлюмге тарытажакъ. Авлетлери, ата аналарына къаршы чыгъып, оланы оьлтюртежеклер+. 22Мени атымны макътап юрюгенигиз саялы, олар барысы да сизин гёрюп ярамайгъан болажакъ. Ахырына ерли чыдагъан къутгъарылажакъ+. 23Сизин бир шагьарда гьызарласа, башгъасына къачыгъыз. Гертисин сёйлеймен сизге: сиз Исрайылны шагьарларын айланып битгинче, Мен, Инсанны Уланы, гележекмен+.

24Муталим муаллиминден оьр болмас, къул да оьзюню есинден оьр болмас+. 25Муталимге оьз муаллими йимик, къулгъа да оьз еси йимик болмакълыкъ таманлыкъ эте. Эгер уьй есине Зензебил[*] деп айта буса, уьюндегилеге не деп де айтмажакъмы+?

26Буса да олардан къоркъмагъыз! Бир яшыртгъын зат да билинмей къалмажакъ, бир сыр да ачылмай къалмажакъ+. 27Къарангылыкъда сизге сёйлейгенимни сиз гюнню ярыгъында сёйлегиз. Къулагъыгъызгъа шыбышлагъанда эшитгенлеригизни къалкъыгъа чыгъып къычырып айтыгъыз. 28Чархын оьлтюрегенлерден, амма жанын оьлтюрюп болмайгъанлардан къоркъмагъыз. Янгыз жанын да, чархын да жагьаннемге салып ёкъ этмеге болагъан къудраты булангъы Аллагьдан къоркъугъуз!+
29Эки жымчыкъ бир багъыр акъчагъа сатылмаймы? Кёклердеги Атагъыздан изну болмай туруп, жымчыкъланы бириси де ерге тюшмес. 30Сизин буса башыгъыздагъы бары да тюклеригиз саналгъан. 31Къоркъмагъыз! Бары да жымчыкълардан сиз хыйлы артыкъсыз+.

32Инсанланы алдында Магъа ачыкъдан ачыкъ мюкюрлюк этген гьар кимге кёклердеги Атамны алдында Мен де шолай мюкюрлюк этежекмен+. 33Инсанланы алдында Мени инкар этген гьар кимни кёклердеги Атамны алдында Мен де инкар этежекмен+.

Парахатлыкъ тюгюл – къылыч

34•– Мен бу дюньягъа парахатлыкъ алып гелген деп ойлашмагъыз. Мен парахатлыкъ тюгюл, къылыч алып гелгенмен+.

35Уланын – атасындан, къызын – анасындан,
гелинин къайнанасындан айырмагъа гелгенмен.

36Уьюндегилери адамны душманлары болажакъ.

37Атасын яда анасын Менден артыкъ сюеген адам Магъа лайыкълы тюгюлдюр. Уланын яда къызын Менден артыкъ сюеген адам да Магъа лайыкълы тюгюлдюр. 38Оьзюню хачын[*] да гётерип, Мени артыма тюшмейген адам Магъа лайыкълы тюгюлдюр+. 39Ким оьзюню жанын къутгъармагъа айланса, о ону тас этер. Ким Мени учун оьзюню жанын тас этсе, о ону къутгъарар+.

40Сизин къабул этеген Мени де къабул этер. Мени къабул этеген буса Мени йиберген Атамны да къабул этер+. 41Пайхаммарны пайхаммар деп къабул этеген гиши шо пайхаммар йимик тийишлисин алажакъ. Муъмин адамны муъмин деп къабул этеген гиши шо муъмин адам йимик тийишлисин алажакъ+. 42Мени якъчым экени саялы, бу гиччилерден бирин янгыз сувукъ сув берип ичирген гьар ким, Гертисин сёйлеймен сизге, тийишлисин алажакъ+.

11

Иса ва Ягьия пайхаммар

11^1•Он эки де якъчысына насигьат берип битгенден сонг, башгъа шагьарларда Сююнч Хабарны билдирмек учун, Иса ондан гете.

2-3Туснакъдагъы Ягьия, Месигьни ишлерини гьакъында эшитип, якъчыларын Огъар:

– Гелмеге герекли Сенмисен яда биз башгъасын гёзлейикми? – деп сорамагъа йибере+.

4Иса да олагъа булай жавап бере:

– Барып, эшитген ва гёрген затларыгъызны Ягьиягъа айтыгъыз: 5Сокъурлар гёз ачалар, акъсакълар юрюйлер, яман гён аврувлулар сав болалар, сангыравлар эшителер, оьлюлер тирилелер ва пакъырлагъа Сююнч Хабар билдириле. 6Насиплидир Магъа шеклик этмейген+.

7Олар гетгенде, Иса халкъгъа Ягьияны гьакъында айтмагъа башлай:

– Дангылгъа не гёрмеге деп баргъан эдигиз? Ел чайкъайгъан бир къамушну гёрмегеми+? 8Дагъы кимни гёрмеге баргъан эдигиз дагъы? Тизив опуракълар гийген адамны гёрмегеми? Тизив опуракълар гиегенлер пачаланы къалаларында болалар. 9Кимни гёрмеге деп баргъан эдигиз? Пайхаммарны гёрмегеми? Дюр! Сизге айтаман: сиз гёрген адам пайхаммардан да уллудур+. 10Ягьия пайхаммарны гьакъында Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

Муна, Мен Сени алдынга Оьзюмню чавушумну йиберемен.

О Сени алдынгда ёлунгну гьазирлежек+.

11Гертисин сёйлеймен сизге: инсанланы арасында Ягьиядан оьр болуп дагъы бирев де ёкъдур, амма Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилени инг гиччиси де ондан уллудур+. 12Ягьия арагъа чыкъгъан гюнлерден тутуп гьалиге ерли Аллагьны гьакимлигине къаршы ябушув юрюле. Гючлюлер буса ону гюч булан елемеге къаст этелер[*]+. 13Неге тюгюл де, бары да пайхаммарлар да, бютюн Мусаны Къануну да Ягьия арагъа чыкъгъанча не болмагъа тарыгъы гьакъында алданокъ билдире эди. 14Эгер де сиз шо алданокъ билдирилген затланы къабул этмеге рази бусагъыз, гелмеге герекли болгъан Илияс да Ягьия оьзюдюр+. 15Къулакълары барлар эшитсинлер!+

16-17Бу наслуну адамларын Мен ким булан тенглешдирейим? Олар майданларда олтуруп, ёлдашларына: «Биз сизге зурнай сокъдукъ, сиз буса бийимедигиз. Биз сизге мунглу йырлар йырладыкъ, сиз буса тююнюп йыламадыгъыз», – дейген яшлагъа ошайлар. 18Ягьия гелгенде, ораза тутду ва чагъыр ичмеди, амма адамлар: «О жинли адам», – деп айтдылар+. 19Мен, Инсанны Уланы, гелгенде, ашама да ашадым, ичме де ичдим. Адамлар буса: «Къарагъыз, ашама да, чагъыр ичме де сюеген адам, ясакъчыланы да, гюнагьлыланы да къурдашы!» – деп айтдылар. Амма Аллагьны гьакъылыны гертилиги Ону ёлуна тюшгенлени ишлеринде гёрюнедир+.

Товба этмеген шагьарлар

20•Сонг Иса Оьзю бир хыйлы аламатлар гёрсетген шагьарланы халкълары товба этмегени саялы, олагъа айып этмеге башлай.

21– Адаршай сагъа, гьей Гьоразин! Адаршай сагъа, гьей Байтсайда! Эгер сизде болгъан аламатлар Сурда ва Сайданда болгъан эди буса, олар тезокъ товба этер эди. Шону гёрсетмек учун, кирлер де гийип, кюлню ичинде олтурар эди+. 22Амма сизге айтаман: къыяматгюн Сурда ва Сайданда яшайгъан адамланы гьалы сизинкинден къолай болажакъ+. 23Сен де, Капернагьум, кёклеге ерли гётерилежекмен деп эсинге гелеми? Сен жагьаннемге ерли тёбен тюшюрюлежексен. Неге тюгюл де, сенде болгъан аламатлар Содомда болгъан эди буса, о бугюнге ерли сакъланар эди. 24Шо саялы сагъа айтаман: къыяматгюн Содомда яшагъан адамланы гьалы сеникинден къолай болажакъ!

Иса береген яллыкъ

25•Шо заман Иса булай дей:

– Гьей кёкню де, ерни де Раббиси болгъан Атам! Бу затланы гьакъыллылардан ва англавлулардан яшырып, яшлагъа ачгъанынг саялы, Сагъа шюкюр этемен+. 26Дюр, Атам! Сени сюегенинг де тап шолай эди.

27Атам Магъа бары да затны инанып тапшурду. Атадан башгъа гьеч бирев Уланын танымас. Атаны да Уланындан ва Уланы Ону оьзюне аян этмеге сюеген гишиден къайры бирев де танымас+.

28Гьей бары да къавшалгъанлар ва юклери авур болгъанлар! Мени яныма гелигиз, Мен сизге яллыкъ берермен!+
29Мен егилген боюнсаны, Менден алып, оьзюгюз егилигиз. Мен сизин юрютейим. Неге тюгюл де, Мен юваш хасиятлыман, ачыкъ гёнгюллюмен, сиз де жанларыгъызгъа яллыкъ табарсыз. 30Мен сизге къоягъан боюнсам енгил чи, сизин уьстюгюзге салагъан югюм де авур тюгюл чю+.

12

Месигь ва сонгугюн

12^1•Шо заман сонгугюн[*] Иса ашлыкъ чачылгъан авлакъдан оьтюп бара болгъан. Ону якъчылары, ач болуп, будай башланы юлкъуп ашамагъа башлайлар+. 2Фарисейлер шону гёрюп, Огъар:

– Гёремисен, Сени якъчыларынг сонгугюн гьарам затны этелер, – дейлер+.

3Иса олагъа булай жавап бере:

– Оьзю де, ону булангъылар да ач болгъан заманда Давут этген затны гьакъында сиз охумагъанмысыз+? 4Аллагьны уьюне гиргенде, о не оьзюне, не оьзю булан бирче болгъанлагъа ашама гьарам этилген, янгыз дин къуллукъчулар учун гьалал этилген экмеклени ашагъан+. 5Яда дин къуллукъчулар, сонгугюнлер ибадатханада оьзлени къуллугъун этсе, олар гюнагьлы болмайгъаны гьакъда Къанунда язылгъанны сиз охумагъанмысыз+? 6Сизге айтаман: гьали мундагъысы ибадатханадан да уллудур!+
7Эгер сиз «Мен къурбанны тюгюл, рагьмуну сюемен» деген сёзлени маънасын биле эдигиз буса, гюнагьсыз адамланы гюнагьламас эдигиз. 8Неге тюгюл де, Мен, Инсанны Уланы, сонгугюнню де уьстюндеги гьакиммендир.

Къолу къуругъан адамны сав болуву

9•Ондан гетип, Иса синагоггъа геле. 10Онда къолу къуругъан бир адам болгъан. Исаны айыпламакъ учун, фарисейлер Огъар:

– Сонгугюнлер аврувланы сав этмеге яраймы? – деп сорай+.

11Иса олагъа булай дей:

– Эгер биригизни биргине бир къоюгъуз бар буса, о да сонгугюн къуюгъа тюшюп къалса, къайсыгъыз ону тутуп чыгъармай къояр эдигиз? 12Къойдан эсе инсан нечакъы артыкъдыр! Шолай болгъанда, сонгугюнлер де яхшылыкъ этмеге ярар+.

13Сонг Иса о адамгъа:

– Къолунгну узат, – дей.

О да узата. Бириси къолу йимик, о да сав болуп къала+. 14Фарисейлер буса, къыргъа чыгъып, Исаны оьлтюрмек учун, Огъар къаршы бир питне къуралар.

Аллагь сайлагъан къуллукъчу

15Амма шону билип, Иса ондан гете. Ону арты булан кёп халкъ да гете. Иса авруйгъанланы барын да сав эте. 16Иса олагъа Оьзюню гьакъында башгъалагъа билдирмесин деп бувара+. 17Ешая пайхаммардан таба айтылгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:

18Будур Мени сайлангъан, Мен Оьзюн сюеген къулум. О Мени
жанымны къуванчыдыр. Ругьумну Огъар бережекмен.

О бары да халкълагъа Аллагьны адиллиги етише турагъаны
гьакъда билдирежек.

19О не эришмежек, не къычырмажакъ, бирев де орамларда Ону
сесин эшитмежек.

20Адиллик уьстюн болмай туруп, О иелген къамушну да
сындырмажакъ, сёне турагъан мелтени де сёндюрмежек.

21Халкълар оьзлени умутларын Ону аты булан байлавлу
этежеклер.

Иса ва Зензебил

22•Сонг Исаны янына сокъур ва тилсиз жинли адамны алып гелелер. Иса ону сав эте. Шо адам гёрмеге ва сёйлемеге башлай. 23Бары да адамлар бек гьайран болуп:

– Бу Давутну Наслусу сама тюгюлмю? – деп сорайлар+.

24Фарисейлер муну эшитгенде:

– Жинлени О жинлени башчысы болгъан Зензебилни гючю булан къувалай, – деп сёйлейлер+.

25Иса буса, фарисейлер не ойлашагъанны билип, олагъа булай дей:

– Ичинде душманлыкъ болуп ярплашгъан гьар къайсы пачалыкъ да бузулмай къалмас. Ичинде душманлыкъ болуп ярплашгъан бир шагьар яда уьй бирикмес. 26Эгер иблис иблисни къувалай эди буса, о оьзюне оьзю къаршы чыгъагъан болур эди. Шолай болгъанда, ону пачалыгъы бузулмай нечик сакъланыр? 27Эгер Мен жинлени Зензебилни гючю булан къувалай бусам, сизин якъчыларыгъыз оланы кимни гючю булан къувалай дагъы? Шогъар гёре сизге дуванны якъчыларыгъыз эте турсун+. 28Эгер де Мен жинлени Аллагьны Ругьу булан къувалай бусам, шо Аллагьны гьакимлигини бир белгисидир. 29Бир адам, оьзюнден гючлю башгъа биревню уьюне гирип, ону малын нечик урламагъа болур? Бир алдын къуватлы гишини къолун бутун байласа, янгыз шо заман ону уьюн урламагъа болур.

30Мени булан тюгюллер Магъа къаршылардыр, Мени булан жыймайгъанлар яягъанлардыр+. 31Шону учун сизге айтаман: инсанланы бары да гюнагьлары да, капирлик де гечилежек. Амма Аллагьны Ругьуна къаршы этилген капирлиги гечилмес+. 32Инсанны Уланына къаршы капир сёз сёйлеген гишиден гечилежек. Аллагьны Ругьуна капир сёйлегенден не бу дюньяда, не гележекде гечилмес.

33Сиз яхшы терекге ва ону емишине яхшы деп яда яман терекге ва ону емишине яман деп айтмагъа тарыкъсыз. Неге тюгюл де, терек емишине къарап танылыр+. 34Гьей йыланны балалары! Оьзюгюз яман да бола туруп, яхшы затланы нечик сёйлемеге боласыз! Неге тюгюл де, юрекде бар зат тилинден таба чыгъар+. 35Яхшы адам юрегини яхшы хазнасындан яхшы затлар чыгъарыр. Яман адам буса юрегини яман хазнасындан яман затлар чыгъарыр+. 36Сизге айтаман чы: гьар ойлашмай айтгъан сёзю учун инсанлар къыяматгюн жавап бережеклер+. 37Неге тюгюл де, Аллагь сен айыплы экенингни яда айыпсыз экенингни оьзюнгню сёзлеринг булан токъташдыражакъ+.

Юнус пайхаммарны аламаты

38•Шо заман дин алимлерден ва фарисейлерден бирлери:

– Устаз! Сенден бир аламат гёрме сюер эдик, – дейлер+.

39Иса олагъа булай жавап бере:

– Бу гьалиги яман, имансыз наслу аламат гёрмеге сюе! Огъар Юнус пайхаммарны аламатындан башгъа аламат гёрсетилмес+. 40Юнус уьч гече, уьч гюн хортманы къарнында къалгъаны йимик, Мен де, Инсанны Уланы, уьч гече, уьч гюн ерни къарнында къалажакъман. 41Къыяматгюн ниневиялы адамлар, гьалиги наслу булан туруп йиберип, о наслуну айыплажакълар. Неге тюгюл де, Юнусну сёйлевюнден сонг олар товба этгенлер. Гьали буса Юнусдан да уллусу мундадыр+. 42Шебаны пача къатыны, къыяматгюн туруп йиберип, бу наслуну айыплажакъ, неге тюгюл о, Сулайманны гьакъыллы сёзлерине тынгламакъ учун, дюньяны бир къырыйындан гелген. Гьали буса Сулаймандан да уллусу мундадыр!+

43•Адамны ичинден чыкъгъан сонг, жин къургъакъ дангылларда айлана, оьзюне сыйынма ер ахтара, амма тапмай. 44Сонг о: «Мен чыкъгъан уьюме къайтып бараман», – дей. Къайтып гелгенде буса, уьйню бош, сибирилип, жыйылып таба. 45Сонг о барып оьзюнден де яман дагъы да етти жинни алып гелип, адамны ичине гирип яшай. Натижада, адамны гьалы алдын болгъандан да бузукъ бола. Бу яман наслуну адамларына да лап шолай болажакъ!+

Исаны анасы ва инилери

46•Иса халкъгъа шолай сёйлеп турагъанда, Ону булан сёйлемеге сююп, анасы ва инилери гелип, къырда токътайлар+. 47Бирев гелип, Исагъа:

– Сени булан сёйлеме сююп, ананг да, инилеринг де гелип, къырда токътап туралар, – дей.

48Иса шону айтгъан адамгъа:

– Мени анам кимдир, Мени инилерим кимлердир? – дей.

49Къолу булан якъчыларын гёрсетип:

– Мени анам ва инилерим муна булардыр. 50Ким кёклердеги Атамны сюйгенин эте буса, шо Мени иним де, къызардашым да, анам да дюрдюр, – дей+.

13

Чачывчуну гьакъында

13^1•Шо гюн Иса, уьйден чыгъып, кёлню ягъасына барып олтура. 2Ону янына кёп халкъ жыйыла, шо саялы Огъар къайыкъгъа минип олтурмагъа тюше. Къалгъан халкъ кёлню ягъасында токътай.

3Иса олагъа, масаллар булан хыйлы затланы уьйрете туруп, булай дей:

– Муна, чачывчу чачмагъа чыгъа. 4О чачагъанда, урлукъланы бирлери ёл ягъагъа тюше. Къушлар гелип оланы чёплеп ашайлар. 5Бирлери, топурагъы аз ташкъатыш ерге тюшюп, узакъ къалмай чыгъа, неге тюгюл онда топуракъны къатлаву сай. 6Гюн чыкъгъанда оьсюмлюклер сёнюп къала. Тамуру терен болмагъангъа гёре, олар къуруп къала. 7Бирлери тегенекликге тюше. Тегенеклер оьсюп, урлукъланы оьсме къоймай, янча. 8Башгъа урлукълар берекетли топуракъгъа тюше. Оланы да бирлери юз, оьзгелери алтмыш, башгъалары буса отуз керен артыкъ тюшюм бере. 9Къулакълары барлар эшитсинлер!+

10•Якъчылары ювукълашып, Исагъа:

– Неге олагъа масаллар булан сёйлейсен? – деп сорайлар.

11Иса булай жавап бере:

– Аллагь нечик гьакимлик этегенни сырларын сизге билмеге гюч берилген, олагъа буса берилмеген+. 12Кимники бар буса, огъар дагъы да берилип, онуки артдырылажакъ. Кимники ёкъ буса, барлары да алынажакъ+. 13Мен олагъа масаллар булан сёйлейгенимни себеби – олар тынглап туражакълар, амма англамажакълар, къарап туражакълар, амма гёрмежеклер. 14Ешая пайхаммарны айтгъан булай сёзлери олардан таба яшавгъа чыгъа:

Сиз тынглап туражакъсыз, амма англамажакъсыз;
къарап туражакъсыз, амма гёрмежексиз.

15Неге тюгюл де, бу халкъны юреги ташгъа дёнген, оланы
къулакълары гьаран эшите, олар гёзлерин де юмгъанлар.

Ёгъесе, гёзлери булан гёрер эди, къулакълары булан эшитер эди,
юреги булан англар эди, Магъа багъар эди, Мен де
оланы сав этер эдим+.

16Сизин гёзлеригиз насиплидир – олар гёрелер, къулакъларыгъыз да насиплидир – олар эшителер+. 17Гертисин сёйлеймен сизге: кёп пайхаммарлар ва муъмин адамлар сиз гёреген затланы гёрмеге сюйгенлер, тек гёрмегенлер, сиз эшитеген затланы эшитмеге сюйгенлер, тек эшитмегенлер+.

18•Энни сиз чачывчуну гьакъындагъы масалны маънасына тынглагъыз. 19Бирев, Аллагьны гьакимлигини гьакъындагъы каламны эшитип, ону англамаса, иблис гелип йиберип, ону юрегине чачылгъан урлукъланы урлап къачар. Шо адам ёл ягъагъа чачылгъан урлукълагъа ошар. 20Ташкъатыш ерлеге чачылгъаны буса, каламны эшитип, ону сююнч булан шо гьазиринде къабул этеген адамдыр. 21Ону тамуру ёкъдур, шо саялы о бираз замангъа инанар. Амма калам учун къыйынлыкъгъа яда гьызарлавгъа тарыса, о шоссагьат иманындан таяр+. 22Тегенекли ерге чачылгъанлары буса каламны эшитеген адамдыр, амма бу дюньяны къайгъысы ва байлыкъгъа дамагькарлыкъ сёзню сёндюрер, о да асувсуз болар+. 23Берекетли топуракъгъа чачылгъаны каламны эшитеген ва англайгъан адамдыр. О яхшы тюшюм гелтирер, бириси юз, оьзгеси алтмыш, башгъасы буса отуз керен артыкъ тюшюм гелтирер+.

Чёп отланы гьакъында

24Иса олагъа башгъа бир масал айта:

– Аллагьны гьакимлиги оьзюню авлагъына яхшы урлукъ чачагъан бир адамгъа ошайдыр. 25Гече адамлар юхлама ятгъанда, ону душманы гелип, о чачгъан будайны арасына чёп отлар чачып гете. 26Будай оьсюп башкъусгъанда, оланы арасында чёп отлар да оьсюп гёрюне. 27Уьй есини къуллары гелип, огъар: «Бийибиз, сен авлагъынга яхшы урлукъ сама чачгъанмы эдинг? Мунда мунчакъы чёп отлар къайдан гелген?» – деп сорай. 28О да къуллагъа: «Бу ишни душманым этгендир», – дей. Къуллары да огъар: «Сюе бусанг, биз барып, шо отланы юлкъуп тайдырайыкъ», – дейлер. 29О да: «Тарыкъ тюгюл, чёпню юлкъабыз деп, огъар къошуп будайны да юлкъуп къоярсыз. 30Оргъунча, экисин де бирче оьсюп турмагъа къоюгъуз. Оракъны заманы етишгенде, оракъчылагъа: Бир башлап чёпню жыйып алып, кюлтелер этип байлагъыз, сонг оланы яллатарсыз, будайны буса жыйып мени беженлериме тёгерсиз», – деп айтарман+.

Гиччинев урлукъну ва маяны гьакъындагъы масаллар

31•Иса олагъа бирдагъы бир масал айта:

– Аллагьны гьакимлиги оьзюню авлагъына гиччинев урлукъ чачгъан адамгъа ошайдыр. 32Шо урлукъ бары да урлукълардан инг де гиччиси, оьсген заманда буса, бары да оьсюмлюклерден бек оьсюп, терек йимик бола. Къушлар, учуп гелип, ону бутакъларыны уьстюнде уялар тигелер+.

33Иса олагъа башгъа бир масал айта:

– Аллагьны гьакимлиги бир къатынгиши уьч оьлчев унну ичине къошгъан бир увуч маягъа ошайдыр. Шо бары да хамурну гёпюрте+.

34Иса буланы барын да халкъгъа масаллар булан айта. Масалсыз олагъа гьеч бир зат да айтмай. 35Пайхаммардан таба айтылгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:

Мен олагъа масаллар булан сёйлежекмен.

Мен олагъа дюнья яралгъандан берли яшырылып къалып
тургъан затланы билдирежекмен+.

Чёп отланы гьакъындагъы масалны баяны

36Сонг халкъны йиберип, Иса уьйге къайта. Якъчылары Огъар ювукъ барып:

– Авлакъдагъы чёп отланы гьакъындагъы масалны бизге англат, – дей.

37Иса олагъа булай жавап бере:

– Яхшы урлукъну чачгъан Инсанны Уланыдыр.
38Авлакъ демек дюньядыр. Яхшы урлукъ демек Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилердир. Чёп отлар демек иблисни адамларыдыр+. 39Оланы чачгъан душман иблисдир. Оракъ заман дюньяны ахырыдыр. Оракъчылар буса малайиклердир+. 40Чёп отланы жыйып, от салып яллатагъанда йимик, бу дюньяны ахырында да шолай болажакъ. 41Инсанны Уланы малайиклерин йибережек, олар да адамланы гюнагь ишлер этдирегенлени де, яманлыкъ этегенлени де барын да дюньядан жыяжакълар,+
42оланы яллайгъан отгъа ташлажакълар. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ+. 43О заман муъминлер Атасыны гьакимлигини тюбюнде гюнеш йимик шавлаланып къалажакълар. Къулакълары барлар эшитсинлер!+

Яшырылгъан хазнаны ва багьалы жавгьарланы гьакъында

44– Аллагьны гьакимлиги авлакъда яшырылгъан бир хазнагъа ошайдыр. Бирев ону табып, къайтарып басдырып къоя. О шондан бек сююнюп, барып бар чакъы затын да сатып, шо авлакъны оьзюне сатып ала.

45Дагъы да Аллагьны гьакимлиги яхшы жавгьарлар излейген бир савдюгерчиге ошайдыр. 46О бек багьалы бир жавгьарны таба. Оьзюню бары да затын сатып, шону сатып ала.

Балыкъ тутагъан торну гьакъында

47– Дагъы да Аллагьны гьакимлиги кёлге ташланып ондан гьар тюрлю балыкълар тутгъан бир торгъа ошайдыр+. 48Тор балыкъдан толгъан заманда ону ягъагъа чыгъаралар. Сонг балыкъчылар олтуруп, яхшыларын сайлап, земгиллеге салалар, яманларын буса ари ташлайлар+. 49Дюньяны ахырында да шолай болажакъ. Малайиклер гелип, муъминлени арасындан яманланы айырып алып тайдыражакълар+. 50Малайиклер оланы яллайгъан отгъа ташлажакълар. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ+.

51Иса олагъа:

– Буланы барын да сиз англадыгъызмы? – деп сорай.

– Англадыкъ, – деп жавап бере олар.

52О да якъчыларына:

– Шолайлыкъда, Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшген гьар дин алим оьзюню гьамарындан янгы ва эсги затланы чыгъарагъан уьй есине ошайдыр, – дей.

Пайхаммарны оьз ватанында абуру болмас

53•Бу масалланы айтып битген сонг, Иса ондан гете. 54Оьзюню шагьарына гелип, синагогда адамлагъа Аллагьны каламын англатмагъа башлай. Бек гьайранлыкъ этип, олар булай сорайлар:

– Бу Адамгъа булай гьакъыл, муъжизатлар гёрсетмеге булай къудрат къайдан гелген+? 55Бу агъач устаны уланы тюгюлмю? Ону анасыны аты Мариям тюгюлмю? Инилери Якъуб, Юсуп, Симон ва Ягьуда тюгюлмю+? 56Ону бары да къызардашлары мунда, бизин арабызда, яшамаймы? Бу затлар бары да Огъар къайдан гелген?

57Олар да Исагъа абур этмеген. Шо заман Иса олагъа:

– Пайхаммарны бары да ерлерде абуру болар, янгыз оьз ватанында да, оьз уьюнде де ону абуру болмас, – дей+.

58Шагьардагъыланы иманы ёкъ саялы, Иса онда кёп аламатлар гёрсетип болмай.

14

Ягьияны оьлюмю

14^1•Шо заман Исаны гьакъындагъы хабарлар Гьирод гьакимге етише. 2О къуллукъчуларына:

– Оланы этеген Ягьиядыр. О оьлюп тирилген, шо саялы да Ону шо аламатланы этмеге къудраты бар, – дей+.

3-4Ягьия Гьиродгъа: «Сагъа агъанг Филипни алдынгъы къатыны Гьиродияда булан уьйленмеге ярамай», – деп бир нече керенлер айтгъан болгъан. Гьиродияда себеп болуп, Гьирод, Ягьияны тутуп бугъавлап, туснакъгъа салмагъа буйрукъ берген++. 5Гьирод Ягьияны оьлтюрмеге де сюйген. Амма халкъдан къоркъгъан, неге тюгюл де халкъ ону пайхаммар деп гьисап эте болгъан+.

6Гьиродну тувгъан гюнюн белгилейген заманда Гьиродияданы къызы ортагъа чыгъып бийиген. Шо Гьиродну бек хошуна гелген. 7Шогъар гёре о къыз не зат тилесе де бережекге ант этген. 8О да анасы айтгъангъа тынглап: «Магъа буссагьат тепсиге салып, Ягьия пайхаммарны башын гелтир», – деген. 9Пача пашман болгъан. Амма къонакъланы алдында ант этгени саялы, о шо тилевню кютмеге буюргъан. 10Жаллатны йиберип, туснакъдагъы Ягьияны башын гесдирген. 11Ону башын тепсиге салып гелтирип, къызгъа берген. Къыз да ону элтип анасына берген. 12Ягьияны якъчылары гелип, сюегин алып, ону гёмгенлер. Сонг барып о гьакъда Исагъа хабар бергенлер+.

Беш минг адамны тойдурув

13•Шону эшитгенде, Иса къайыкъгъа да минип, янгыз къалмакъ учун, ондан бир чет ерге гете. Бу хабарны эшитген халкъ буса, шагьарлардан чыгъып, Ону артындан яяв гете. 14Къайыкъдан ягъагъа чыкъгъанда, Иса бир кёп адамланы гёре. Адамлагъа языгъы чыгъып, Иса оланы авруйгъанларын сав эте.

15Ахшам болгъанда, якъчылары Ону янына гелип:

– Бу чет ер де дюр, геч де болгъан. Халкъны къайтар, айланадагъы юртлагъа барып, оьзлеге ашамагъа зат алсынлар, – дейлер.

16Амма Иса олагъа:

– Олагъа гетмеге тарыкъ тюгюл, олагъа ашама затны сиз беригиз, – дей+.

17– Бизин мунда янгыз беш экмегибиз де, эки балыгъыбыз да тюгюл ёкъ, – деп жавап берелер якъчылары.

18Иса булай дей:

– Оланы мунда Магъа алып гелтиригиз. 19Иса халкъгъа отну уьстюнде олтурмагъа буюра. О беш экмекни де, эки балыкъны да алып, кёкге багъып къарап, шюкюр дуа эте. Сонг, сындырып, экмеклени якъчыларына бере, олар да халкъгъа пайлайлар. 20Барысы да ашап тоялар. Къалгъан гесеклени жыйып, он эки земгилни толтуралар. 21Ашайгъанлар буса, къатынлардан да, яшлардан да къайры, беш мингге ювукъ адам болгъан+.

Иса сувну уьстю булан юрюй

22•Иса шоссагьат, халкъны йибергинче, якъчыларына, къайыкъгъа минип, Оьзюнден алда кёлню бириси ягъына чыгъып турмагъа буюра. 23Халкъны йибергенден сонг, дуа этмек учун, Иса тавгъа чыгъа. Ахшам болгъанда да онда янгыз къала+. 24Къайыкъ ягъадан арекде бола. Ону толкъунлар чайкъай, неге тюгюл огъар къаршы гючлю ел эше.

25Танг къатгъынча Иса, кёлню уьстю булан юрюп, якъчыларыны янына бара. 26Кёлню уьстю булан юрюп гелегенин гёргенде, якъчылары адап къалалар. Къоркъмакълыкъдан:

– Бу бир сюлдюрдюр, – деп къычырып йиберелер+.

27О буса шоссагьат олагъа булай дей:

– Гьалекленмегиз! Менмен! Къоркъмагъыз!

28Шо заман Огъар Петер:

– Я Раббим! Эгер Сен бусанг, сувну уьстю булан юрюп, Сени янынга гелмеге магъа да буйрукъ эт, – дей.

29– Гел, – дей Иса.

Петер, къайыкъдан чыгъып, Исаны янына бармакъ учун, сувну уьстю булан юрюй. 30Тек гючлю елни гёргенде, къоркъа. Батмагъа башлагъанда:

– Я Раббим! Мени къутгъар! – деп къычырып йибере.

31Иса, шоссагьат къолун узатып, Петерни тутуп, огъар:

– Гьей имандан языкъ! Неге шеклик этдинг? – деп сорай+.

32Олар къайыкъгъа минген заманда ел сел бола. 33Къайыкъдагъы якъчылары буса:

– Сен гертиден де Аллагьны Уланысан, – деп, ювугъуна барып, Исагъа сужда этелер+.

Генисарет деген ерде аврувланы сав этив

34Кёлню бириси ягъасына чыкъгъан сонг, олар Генисаретге баралар+. 35О ерни адамлары Исаны таныгъанда, бютюн айлана якълагъа хабар яялар. Ону янына бары да аврувланы гелтирелер. 36Аврувлар да, янгыз Оьзюню опурагъыны этегине сама бир тиймеге къойсун деп, Исагъа ялбаралар. Тийгенлени барысы да сав болалар.

15

Ата бабаларыбызны адатлары

15^1•Шо заман Ерусалимден бир бир фарисейлер ва дин алимлер Исаны янына гелип:

2– Сени якъчыларынг ата бабаларыбызны адатларын неге бузалар? Аш ашайгъанда къолларын жувмайлар, – дейлер+.

3Иса олагъа булай жавап бере:

– Сиз де оьзюгюзню адатларыгъыз саялы Аллагьны буйругъун неге бузасыз+? 4Аллагь: «Атанга да, ананга да гьюрмет эт» ва: «Атасына яда анасына яман сёйлейген адам оьлюмге тарылма герек», – деп буюргъан+. 5Сиз буса атасына яда анасына: «Менден кёмек къаравулламагъыз. Мен сизге берме болагъан чакъы затымны Аллагьгъа къурбан этип бергенмен», – деп айтма ярай дейсиз. 6Атасына яда анасына гьюрмет этмесе де ярай деп айтасыз. Шолайлыкъда, адатыгъыз саялы Аллагьны буйругъун оьзюгюз бузасыз. 7Гьей экиюзлюлер! Ешая пайхаммар сизин гьакъыгъыздан алданокъ не яхшы айтгъан дагъы:+

8Бу халкъ Магъа авзу булан гьюрмет эте,
амма оланы юреклери Менден йыракъда.

9Олар этеген ибадат негьакъ:

олар Мени насигьатларыма тюгюл, инсанлар ойлашып
чыгъаргъан насигьатлагъа уьйрете+.

10Янына халкъны чакъырып, Иса булай дей:

– Тынглагъыз, англама да къарагъыз: 11инсанны мурдар этеген авзуна гиреген зат тюгюл, ону мурдар этеген авзундан чыгъагъан сёзлеридир+.

12Шо заман, якъчылары гелип, Огъар:

– Сени сёзлерингни эшитгенде, фарисейлени хатири къалгъанны билемисен? – деп сорайлар.

13– Кёклердеги Атам орнатмагъан гьар бир оьсюмлюк тамуру булан чыгъарылып алынажакъ+. 14Оланы къоюгъуз! Олар сокъурланы башын тутгъан сокъурлар. Эгер сокъурну башын сокъур тутса, экевю де чунгургъа тюшюп гетер, – деп жавап бере Иса+.

15– Бизге бу масалны маънасын англат, – дей Петер Огъар.

16Иса булай дей:

– Гертилей де, сиз шону гьали де англамаймысыз? 17Инсанны авзундан таба гиреген бары да зат, къарнына барып, сонг ондан таба къыргъа чыгъагъанны да англамаймысыз? 18Инсанны мурдар этеген ону авзундан, юрегинден чыгъагъан сёзлеридир+. 19Неге тюгюл де, инсанны юрегинден чыгъагъан яман хыяллар оьлтюрювге, зинагъа, пасатлыкъгъа, уругъа, ялгъан шагьатлыкъгъа, капир сёзлени айтывгъа гелтире+. 20Инсанны мурдар этеген затлар шолардыр. Жувулмагъан къоллар булан ашамакъ инсанны мурдар этмес.

Гьананлы къатынны иманы

21•Иса ондан Сур булан Сайдан якълагъа чыгъып гете. 22Шо ерлерде яшап турагъан гьананлы[*] бир къатын, Ону янына гелип:

– Я Раббим, гьей Сен Давутну Наслусу! Магъа бир рагьму эт. Къызым жинли болуп, бек азап чегип тура, – деп ялбарып тилей+.

23Иса огъар гьеч бир сёз де жавап бермей. Якъчылары, ону янына гелип:

– Шо къатынгъа гет деп айт. Къычыра туруп, артыбыздан айрылмай чы, – деп тилейлер.

24– Мен янгыз адашгъан къойлагъа ошагъан исрайыл халкъны янына йиберилгенмен, – деп жавап бере О+.

25Къатын буса, ювугъуна гелип:

– Я Раббим! Магъа бир кёмек эт! – деп, Ону алдында къапланып ята.

26– Яшланы ашын алып, итлеге бермек тюз тюгюл, – деп жавап бере Иса+.

27– Я Раббим! Итлер де есилерини тепсисинден тюшген аш увакъланы ашай чы, – дей къатын.

28Шо заман Иса огъар:

– Гьей къатын! Сени иманынг уллу. Сагъа сен сюеген кюйде болсун дагъы, – деп жавап бере. Шоссагьатына ону къызы сав болуп къала.

Дёрт минг адамны тойдурув

29•Ондан чыгъып, Иса Галилея кёлню ягъасына геле. Тавгъа чыгъып, онда олтура. 30Ону янына бир кёп халкъ геле. Халкъ акъсакъланы, сокъурланы, тилсизлени, сакъатланы, хыйлы оьзгелени де алып геле. Оланы Исаны алдында ятдырып салалар. Иса да оланы сав эте. 31Тилсизлени сёйлейгенин, сакъатланы сав болгъанын, акъсакъланы юрюйгенин, сокъурланы гёрегенин гёрген заманда, халкъ гьайранлыкъ этип къала ва Исрайылны Аллагьына алгъыш эте.

32Иса, якъчыларын янына чакъырып, олагъа булай дей:

– Адамлагъа языкъсынаман. Мени янымда турагъаны муна уьч гюн бола, олагъа ашама зат ёкъ. Ёлда гьалсыз болмасын деп, ач кюйде йибермеге де сюймеймен+.

33Якъчылары Огъар:

– Бу къадар халкъны тойдурмагъа чакъы ашны бирев де ёкъ ерден къайдан табайыкъ? – деп сорайлар+.

34– Сизин нече экмегигиз бар? – деп сорай Иса олагъа.

– Етти экмегибиз де, бираз балыгъыбыз да бар, – деп жавап берелер олар.

35Шо заман Иса халкъгъа ерде олтурсун деп буюра. 36Етти экмекни де, балыкъны да алып, бир башлап шюкюр дуа эте, сонг сындырып якъчыларына бере, олар да халкъгъа пайлайлар. 37Барысы да ашап тоялар. Артыкъ къалгъан гесеклени жыйып, етти земгилни толтуралар. 38Ашайгъанлар буса, къатынлардан да, яшлардан да къайры, дёрт минг адам болгъан+. 39Халкъны ёлгъа салгъандан сонг, къайыкъгъа да минип, Иса Магъдала якълагъа чыгъып гете.

16

Исадан аламат гёрсетмекни тилейлер

16^1•Исаны янына фарисейлер ва саддукейлер гелелер. Исаны сынап къарамакъ учун, О оьзлеге кёкден бир аламат гёрсетсин деп тилейлер+. 2Иса олагъа:

– Ахшам болгъанда сиз: «Кёк къызаргъан – чакъ исси болажакъ», – дейсиз. 3Тангда буса: «Кёк къызаргъан – чакъ бузулажакъ», – дейсиз. Кёкню гьалын айырып билесиз, бизин заманны аламатларын билме болмаймысыз? 4Бу гьалиги яман, имансыз наслу аламат гёрмеге сюе! Огъар Юнус пайхаммарны аламатындан башгъа аламат гёрсетилмес, – дей. Сонг Иса, оланы къоюп, ондан гете+.

Фарисейлени ва саддукейлени маясы

5•Исаны якъчылары кёлню бириси ягъына чыгъалар, экмеклени буса алмагъа унутуп къалалар. 6Иса олагъа:

– Вёрегиз, фарисейлени де, саддукейлени де маясындан сакъ туругъуз! – дей+.

7Олар оьз арасында:

– Гьали биз экмеклени алмай къойгъаныбыз саялы, булай айтадыр, – деп сёйлейлер.

8Якъчылары не айтагъанны билип, Иса олагъа булай дей:

– Гьей имандан языкълар! Экмеклени гелтирмегенигизни гьакъында неге сёйлейсиз+? 9Гертилей де, сиз шону гьали де англамаймысыз? Беш минг адамгъа беш экмекни ашатып тойдургъаныгъызны, артыкъ къалгъанындан дагъы да нече земгилни жыйгъаныгъызны унутгъанмысыз+? 10Дёрт минг адамгъа ашатып тойдургъан етти экмекни, нече земгилни къойгъаныгъызны унутгъанмысыз+? 11Мен сизге экмекни гьакъында тюгюл, фарисейлени де, саддукейлени де маясындан сакъ туругъуз деп айтагъанны неге англамайсыз?

12Шо заман олар, экмек маясындан тюгюл, фарисейлер ва саддукейлер уьйретеген затлардан сакъ турма герекни айтагъанны англайлар.

Петер Иса Месигь къутгъарывчу экенге шагьатлыкъ эте

13•Филиппа Къайсарияны къырыйларына гелген заманда, Иса якъчыларына:

– Халкъ Инсанны Уланын ким деп гьисап эте? – деп сорай.

14– Бирлери Ягьия пайхаммар, башгъалары Илияс, биревюлери буса Еремия яда пайхаммарланы бириси деп гьисап эте, – деп жавап берелер олар+.

15– Сиз оьзюгюз Мени ким деп гьисап этесиз? – деп сорай Иса олагъа.

16Симон деп айтылагъан Петер:

– Сен гьакъ Аллагьны Уланысан, Месигьсен, – деп жавап бере+.

17О заман Иса булай дей:

– Насипли адамсан сен, Юнусну уланы Симон. Неге тюгюл де, бу затны сагъа инсанлар тюгюл, Мени кёклердеги Атам ачыкъ этди+. 18Шо саялы Мен де сагъа айтаман: сен Петерсен, ярсан[*]. Магъа иман салгъанланы жыйынын да Мен бу «Ярны» уьстюнде къуражакъман. Жагьаннемни гючлери ондан уьстюн чыкъмас+. 19Аллагьны гьакимлигини ачгъычларын Мен сагъа бережекмен. Дюньяда сен гери ургъан зат кёклерде де гери урулажакъ, дюньяда сен изну берген затгъа кёклерде де изну берилежек.

20Сонг Иса якъчыларына Оьзю Месигь экенни биревге де айтмасын деп бувара+.

Иса Оьзю азап чегежегин ва оьлежегин алданокъ айта

21•Шо замандан тутуп Иса якъчыларына Оьзю Ерусалимге барма, тамазаланы[*], баш дин къуллукъчуланы ва дин алимлени къолундан кёп азап чекмеге, оьлтюрюлмеге, сонг уьчюнчю гюн къайтып тирилмеге гереги гьакъында сёйлемеге башлай+.

22Петер, Ону бир якъгъа чакъырып:

– Аллагь гёрсетмесин, я Раббим! Сени башынга бу балагьлар къопмасын! – деп, Огъар къаршы чыгъып сёйлемеге башлай.

23О заман Иса, Петерге бурулуп:

– Менден ари тай, иблис! Сен Мени ёлумну къыркъып токътагъансан. Сени Аллагь сюеген затлар тюгюл, инсан сюеген затлар ойлашдыра! – дей+.

24Сонг Иса якъчыларына булай дей:

– Ким Мени булан гелмеге сюе буса, оьзюню хыялларын гери урсун, хачын да гётерип, Мени артыма тюшсюн+. 25Ким жанын къутгъармагъа сюе буса, о шону тас этер. Амма ким жанын Мени учун тас этсе, о шону къутгъарар+. 26Инсан, бютюн дюньяны къазанып, жанын тас этсе, шондан огъар не пайда бар? Инсан жанын не берип къайтарып бола+? 27Мен, Инсанны Уланы, Атасыны макътавуну шавласында Ону малайиклери де булан гелип, шо заман гьар кимге ишлерине гёре бережекмен+. 28Гертисин сёйлеймен сизге: мунда токътагъанланы арасында Инсанны Уланы нечик гьакимлик этежегин гёрмей туруп оьлмежеклер бар+.

17

Исаны тюрленивю

17^1•Алты гюнден сонг, Иса Петерни, Якъубну ва ону иниси Югьанны да Оьзю булан алып, оланы бир бийик тавгъа чыгъара+. 2Оланы гёз алдында бирден Исаны гёрюнюшю тюрленип йибере: юзю гюнеш йимик шавлалана, опуракълары гёз къамашдырагъан кюйде акъ бола+. 3Бирден олагъа Иса булан сёйлеп турагъан Муса ва Илияс гёрюнелер. 4Шонда Петер Исагъа булай дей:

– Я Раббим! Бизин мунда болмакълыгъыбыз не яхшыдыр! Сен сюе бусанг, мен мунда уьч чатыр къурайым: бирин – Сагъа, бирин – Мусагъа, бирин де – Илиясгъа.

5О бу сёзлени сёйлеп турагъанда, кёкден нюрлю бир булут гелип, оланы уьстюнде салкъынлыкъ болдура. Булутдан таба:

– Бу Мени Сююмлю Уланымдыр, Бу Мени къуванчымдыр! Бугъар тынглагъыз, – деген бир сес чалына+.

6Сесни эшитгенде, якъчылары бек къоркъалар ва ерге бёттёбен багъып яталар. 7Иса гелип, олагъа тийип:

– Туругъуз, къоркъмагъыз! – дей.

8Башларын гётерип, олар онда Исадан башгъа дагъы биревню де гёрмейлер. 9Тавдан энишлеп гелегенде, Иса олагъа:

– Мен, Инсанны Уланы, оьлюмден тирилгинче, гёрген затыгъызны биревге де сёйлемегиз, – деп буюра+.

10Якъчылары Огъар:

– «Башлап Илияс гелме герек», – деп дин алимлер неге айталар дагъы? – деп сорайлар.

11Иса олагъа:

– Герти, башлап Илияс гелмеге, бары да затны онгармагъа герек. 12Сизге айтаман: Илияс гелди, амма ону танымадылар, огъар сюйген сюйгенин этдилер. Шолай Мен де, Инсанны Уланы, оланы къолундан азап чегежекмен, – деп жавап бере. 13Шо заман якъчылары Иса оьзлеге Ягьияны гьакъында айтагъанны англайлар+.

Жинли яшны сав болуву

14•Олар халкъны янына къайтып гелгенде, бир адам гелип, Исаны алдында тизлеринден чёгюп, Огъар булай дей:

15– Я Раббим! Мени уланыма бир рагьму эт! Ону аврув тутагъаны бар, о бек азап чеге: о чакъ чакъда отгъа йыгъыла, сувгъа тюше. 16Мен ону якъчыларынгны янына да алып гелген эдим, амма олар сав этип болмадылар.

17Иса булай жавап бере:

– Гьей имансыз ва бузукъ адамлар! Къачан болгъунча Мен сизин булан туражакъман? Къачан болгъунча сизге чыдап туражакъман? Ону мунда, Мени яныма, гелтиригиз! 18Иса жинге чыкъ деп буюра, жин де яшдан чыгъып тая. Сонг яш шоссагьат сав болуп къала+.

19Шо заман якъчылары Исаны янында янгыз къалгъанда:

– Неге биз ону чыгъарып болмагъан эдик дагъы? – деп сорайлар.

20Иса олагъа булай дей:

– Иманыгъыз аз болгъаны саялы. Гертисин сёйлеймен сизге: эгер сизин бир гиччинев урлукъ чакъы иманыгъыз бар буса, сиз бу тавгъа: «Мундан онда йылыш», – деп айтсагъыз, о сизге таби болур эди. Сиз этип болмайгъан бир зат да болмас эди. [+
21][*]

22•Олар бары да бирче Галилеягъа къайтып гелген заманда, Иса якъчыларына:

– Мени, Инсанны Уланын, инсанланы къолуна бережек. 23Мени оьлтюрежеклер, уьчюнчю гюн Мен къайтып тирилежекмен, – дей. Олар бек пашман болалар+.

Ибадатхана учун ясакъ

24Олар Капернагьумгъа гелген заманда, Петерни янына ибадатхана учун ясакъ жыягъанлар гелип:

– Сизин устазыгъыз ясакъ бермейми? – деп сорайлар+.

25– Бере, – деп жавап бере Петер.

Уьйге гиргенде, Иса ондан алдынлыкъ этип:

– Сени нечик эсинге геле, Симон: дюньяны пачалары ясакъны кимлерден ала – оьзюню уьягьлюсюндегилерденми, ёгъесе башгъаларданмы? – деп сорай.

26– Башгъалардан, – деп жавап бере Петер Огъар.

Иса огъар булай дей:

– Олай буса, оьзюню уьягьлюсюндегилер ясакъдан эркиндир. 27Амма оланы хатирин къалдырмайыкъ. Кёлге барып, къармакъ ташла. Башлап тутулгъан балыкъны алып, авзун ачып къара: ондан бир акъча табарсан. Шону алып, Мени учун да, оьзюнг учун да олагъа бер+.

18

«Ким уллудур?»

18^1•Шо заман якъчылары, Исаны янына гелип:

– Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшгенлерден инг уллусу кимдир? – деп сорайлар.

2Иса, янына бир гиччи яшны чакъырып, оланы арасында эретургъуза. 3Сонг булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: эгер сиз, алышынып, яшлар йимик болмасагъыз, Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмессиз+. 4Демек, ким оьзюн бу яшдай гиччи тутса, шо Аллагьны гьакимлигини тюбюндегилени арасында уллусудур. 5Бу яшны Мени атымны гьюрметинден ким къабул эте буса, шо Мени де къабул этер+. 6Амма Магъа иман салагъан бу гиччи яшлардан бирин ким гюнагь ёлгъа салса, бирев ону бойнуна тирменташ да тагъып, денгизге батылтса, оьзю учун яхшы болур!

7Адаршай инсанланы гюнагь ёл булан сынайгъан дюньяны гьалына! Бу дюньяда инсанлар гюнагь ёлгъа тюшмей къалмажакъ. Амма гюнагь ёл булан сынайгъан адамланы гьалына адаршай!+
8Эгер сени къолунг яда аягъынг гюнагьгъа тарта буса, ону гесип ташла! Эки де къолунг да, эки де аягъынг да болуп, сёнмейген отгъа тюшмекден эсе, бир къолсуз яда бир аякъсыз болуп, даимлик яшавгъа гирмек оьзюнг учун яхшыдыр+. 9Эгер сени гёзюнг гюнагьгъа тарта буса, ону чыгъарып ташла! Эки де гёзюнг де болуп, жагьаннемни отуна тюшгенден эсе, бир гёзюнг булан даимлик яшавгъа гирмек оьзюнг учун яхшыдыр+. 10•Вёрегиз, бу гиччилерден бирине де сансымай къарамакъдан сакъ болугъуз! Сизге айтаман: оланы кёклердеги малайиклери Мени кёклердеги Атамны юзюн даим гёрюп туралар. [ 11][*]

12Сизин нечик эсигизге геле? Эгер биревню юз къою бар буса, оланы да бири, адашып гетип, тас болгъан буса, о адам, сиривдеги токъсан тогъузун тавларда да къоюп, тас болгъанын излемеге бармасмы? 13Тапгъанда буса, гертисин сёйлеймен сизге, тас болмагъан токъсан тогъузуна сююнегенден эсе, шо тас болуп табулгъанындан бек сююнежек. 14Шону йимик, кёклердеги сизин Атагъыз да бу гиччилерден гьеч бирин де Оьзюню алдындан тас болгъанын сюймей+.

Гюнагь иш этген иман къардашынг

15•– Эгер иман къардашынг сагъа къаршы бир гюнагь иш этсе, тюз тюгюл затын ону тувра бетине айып этип айт. Эгер о сагъа тынгласа, оьзюнге иман къардаш къайтаргъан болурсан+. 16Эгер тынгламаса, «сёйлейген гьар сёз эки яда уьч адамны шагьатлыгъы булан токъташдырылсын» учун, оьзюнг булан дагъы да бир яда эки гиши алып бар+. 17Эгер иман къардашынг олагъа да тынгламаса, Магъа иман салгъанланы жыйынындагъылагъа айт. Олагъа да тынгламаса, сен огъар бир имансыз адамгъа яда ясакъчыгъа йимик къара+.

18Гертисин сёйлеймен сизге: дюньяда сен гери ургъан зат кёклерде гери урулажакъ ва дюньяда сен изну берген затгъа кёклерде изну берилежек. 19Дагъы да сизге айтаман: эгер сизин арагъыздан экигиз тилемеге сюйген гьар затыгъызны гьакъында дюньяда разилешсегиз, не зат тилесегиз де, кёклердеги Атам ону кютежек+. 20Неге тюгюл де, Мени атымны тутуп, не ерде буса да бир ерде эки яда уьч адам бирче жыйылса, Мен де онда, оланы арасында, болажакъман.

Гечмейген къулну гьакъында

21Шо заман Петер гелип, Огъар:

– Я Раббим! Магъа къаршы гюнагь ишлер этеген иман къардашымдан мен нече керен гечме герекмен? Етти керенми? – деп сорай+.

22Иса огъар булай дей:

– Етти керен демеймен, етмиш керен етти деп айтаман. 23Шо саялы Аллагьны гьакимлиги къулларындан борчларын къайтарып алмагъа сюйген бир пачагъа ошайдыр. 24Къайтармагъа башлагъанда, пачаны янына огъар элли миллион алтын акъча борчу болгъан биревню гелтирелер. 25Оьзюню борчун тёлемеге гючю болмагъаны саялы, пача къулну да, ону къатынын да, яшларын да, бар чакъы бары да мал матагьын да сатып тёлесин деп буйрукъ эте+. 26Шо заман къул, ону алдында къапланып ятып: «Сабурлукъ эт! Мен сагъа барын да тёлежекмен», – деп ялбара. 27Пача, къулуна рагьму этип, ону йибере, борчундан да гече.

28Бу къул буса ондан чыкъгъанда, къул ёлдашларындан оьзюне юз гюмюш акъча борчлу болгъан башгъа бирисине къаршы болуп: «Борчунгну тёле!» – деп хырданындан тутуп, ону бува.

29О заман ёлдашы, ону алдында тизлеринден туруп: «Биразгъа чыда, барын да тёлежекмен!» – деп ялбарып тилей. 30Амма о чыдамагъа сюймей. Борчун тёлегинче, барып ону туснакъгъа салдыра+. 31Болгъан бу ишлени гёргенде, ону ёлдашлары бек къыйналалар, болгъан бары да затны пачагъа айталар.

32Шо заман пача, ону янына чакъырып, огъар: «Гьей нажжас къул! Сен менден тилегенинг саялы, мен бары да шо борчунгну гечген эдим. 33Мен сенден гечгеним йимик, сен де ёлдашынга рагьмулу болма тюшмейми эдинг?» – дей. 34Пача къазапланып, бары да борчун тёлегинче, жазаламакъ учун, ону жаллатланы къолуна бере.

35Эгер гьар биригиз иман къардашыгъызны сизге къаршы этген гюнагь ишлеринден гьакъ юрекден гечмесегиз, кёклердеги Атам да сизге шолай этежек+.

19

Айрылывну гьакъында

19^1•Бу сёзлени сёйлеп битгенден сонг, Иса, Галилеядан чыгъып, Ягьудеяны Ёрдан оьзенни ари ягъындагъы вилаятларына гете. 2Ону артындан кёп адам да гете. Иса онда о адамланы сав эте.

3Фарисейлер, Исаны янына гелип, Ону сынап къарамакъ учун, Огъар:

– Эргишиге къатынындан гьар не себепден де айрылмагъа Мусаны Къануну ихтияр береми? – деп сорайлар.

4-5Иса олагъа булай жавап бере:

– Яратгъаныбыз инг башлап «адамланы эргиши ва къатынгиши этип яратгъан. Шогъар гёре, адам ата анасыны уьюнден чыгъып, къатыны булан бирлешежек, экевю де туташ бир къаркъара болуп къалажакъ», – деп Сыйлы Язывларда язылгъанны охумагъанмысыз++? 6Олар экев тюгюл, туташ бир къаркъарадыр, биревдюр. Шолайлыкъда, Аллагь бирлешдиргенни инсан айырмасын!+

7– Муса, айрылыв шагьатнама берип, къатындан айрылмагъа неге изну берген дагъы? – деп сорай фарисейлер Исагъа+.

8Иса олагъа булай жавап бере:

– Юреклеригизни хырча болмакълыгъына гёре, Муса сизге къатынларыгъыздан айрылмагъа изну берген, амма башлап шолай болмагъан. 9Мен буса сизге айтаман: ким зинадан башгъа себеп булан къатынындан айрылып, башгъасы булан уьйленсе, о оьзю зина этген гиши болар+.

10– Эгер къатынны алдында эрни борчу шолай буса, уьйленмей къалмакъ яхшы! – дейлер якъчылары.

11Иса олагъа булай дей:

– Ким де бу сёзню къабул этип болмас, янгыз Аллагь оьзлеге имканлыкъ бергенлер къабул этерлер+. 12Эргишилер къатын алып болмайгъанлыкъгъа тюрлю тюрлю себеплер бар. Бирлери шолай болуп тува, башгъаларын, адамлар оьзлер бичип, шолай этелер. Амма янгыз Аллагьгъа къуллукъ этмек учун, къатын алмайгъанлар да бар. Муну къабул этме болагъанлар къабул этсинлер!

Иса яшлар учун дуа эте

13•Шо заман, уьстюне къолларын тийдирип дуа этсин деп, Исаны янына яшланы гелтирелер. Якъчылары буса оланы гирме къоймай, алып гелгенлеге урушма башлайлар. 14Амма Иса:

– Къоюгъуз, яшлар Мени яныма гелсинлер, олагъа пуршав этмегиз! Неге тюгюл де, Аллагьны гьакимлиги тап яшлар йимиклер учундур, – дей+. 15Оланы уьстюне къолларын салып, олагъа Аллагьны рагьмусун тилеп дуа эте. Сонг Иса ондан гете.

Иса ва бай жагьил улан

16•Шонда бир жагьил улан, Исаны янына гелип:

– Устаз, даимлик яшав алмакъ учун, мен не яхшылыкъ этме герекмен? – деп сорай Огъар+.

17– Неге Магъа яхшылыкъны гьакъында сорайсан? Бир Аллагьдан башгъа дагъы бирев де яхшы тюгюлдюр. Эгер даимлик яшавгъа гирмеге сюе бусанг, Аллагьны буйрукъларын кют, – дей Иса огъар+.

18– Къайсы буйрукъларын? – деп сорай о.

Иса да огъар бу буйрукъланы айта:

– Адам оьлтюрме, зина этме, урлама, ялгъан шагьатлыкъ этме, 19атанга ва ананга гьюрмет эт, ювугъунгну оьзюнгню йимик сюй+.

20Жагьил улан Исагъа булай дей:

– Буланы барын да мен юрютюп гелгенмен, магъа дагъы да не зат етишмей+?

21Иса огъар:

– Эгер камил болма сюе бусанг, барып бары да мюлкюнгню сатып, пакъырлагъа уьлеш. Шо заман кёклерде сени хазналарынг болур. Сонг гел, Мени артыма тюш! – дей+.

22Бу сёзлени эшитгенде, жагьил улан пашман болуп гете, неге тюгюл о бек бай болгъан. 23Иса да якъчыларына булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: бай гишиге Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмеге нечик къыйындыр!+
24Дагъы да айтаман: бай гишиге Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмекден эсе, тюеге инени гёзюнден оьтмеге рагьатдыр.

25Якъчылары муну эшитгенде, тамаша болуп:

– Олай буса, ким къутгъарылмагъа болур дагъы? – деп сорайлар.

26Иса олагъа тикленип къарап:

– Инсанлар учун бу имкансыз зат, амма Аллагь учун бары да зат имканлы, – дей+.

27Шо заман Петер Огъар:

– Муна, биз бары да затларыбызны да къоюп, Сени артынг булан юрюп турабыз. Бизге не болажакъ дагъы? – деп сорай+.

28Иса да олагъа булай жавап бере:

– Гертисин сёйлеймен сизге: бары да зат янгыртылгъанда, Мен, Инсанны Уланы, Оьзюмню макътавлу тахымда олтургъан заманда, сиз де, артым булан юрюгенлер де, Исрайылны он эки къавумуна, демек савлай ягьуди халкъына дуван этмек учун, он эки тахгъа минип олтуражакъсыз+. 29Мени атымны гьюрметлеп, уьйлерин, агъаларын, инилерин, къызардашларын, аталарын, аналарын, яшларын, топуракъларын къойгъан гьар ким юз керен артыкъ этип алажакъ ва даимлик яшав алажакъ+. 30Амма биринчилени бир кёплери ахырынчы, ахырынчылар буса биринчи болажакълар+.

20

Юзюм бавдагъы къуллукъчуланы гьакъында

20^1Иса олагъа булай бир масал айта:

– Аллагьны гьакимлиги юзюмлюгюнде ишлетмек учун ишчилер тутмагъа эртен тез къыргъа чыкъгъан бир адамгъа ошайдыр. 2Гюнюне бир гюмюш акъча бережекге ишчилер булан разилешип, о адам оланы юзюмлюгюне йибере.

3Эртен сагьат тогъузларда къыргъа чыкъгъанда, о базар майдангъа гелип бош токътагъан дагъы да бир нече адамны гёре. 4О адам булагъа да: «Сиз де мени юзюм бавума ишлемеге барыгъыз, мен сизге тийишли гьагъыгъызны берирмен», – дей. 5Булар да гетелер. Сагьат он экиде де, уьчде де о дагъы да шолай эте. 6Сагьат бешлер вакътиде о дагъы да шо ерге бара. Онда гелип бош токътагъан адамланы гёрюп: «Сав гюн мунда бош токътап не этесиз?» – деп сорай. 7«Неге тюгюл де, бизин бирев де ялгъа тутмагъан», – деп жавап берелер олар. О адам булагъа да: «Буса сиз де мени юзюм бавума ишлемеге барыгъыз», – дей.

8Ахшам болгъанда, юзюмлюкню еси баш къуллукъчусуна: «Ишчилени чакъырып, артда гелгенлеринден башлап биринчилей гелгенлерине ерли тийишли гьагъын бер», – дей+. 9Сагьат бешлерде ишге гелгенлер бирер гюмюш акъча алалар. 10Башлап гелгенлери буса оьзлер артыкъ гьакъ аларбыз деп ойлашалар, амма олар да бирер гюмюш акъча алалар. 11-12Алгъан сонг, олар юзюмлюкню есине: «Бу артда гелгенлер бир сагьат ишлеген, бизин, гюнню лап яллав заманында ишни кёп янын кютгенлени, сен олар булан тенг этип къойдунг», – деп къаршы сёйлемеге башлайлар. 13Юзюмлюкню еси де оланы бирине булай жавап бере: «Ювугъум! Мен сени алдатмайман чы. Сен мени булан бир гюмюш акъчагъа разилешмегенми эдинг? 14Оьзюнгню гьагъынгны да алып гет. Мен буса бу артда гелгенине сагъа бергеним чакъыны бермеге сюемен. 15Оьз акъчам булан сюйгенимни этмеге ихтиярым ёкъму дагъы? Яда сен мени чомартлыгъымны гюллеймисен?» 16Муна шолай, биринчилер ахырынчы, ахырынчылар буса биринчи болажакълар+.

Иса уьчюнчюлей Оьзюню оьлюмю ва тириливю гьакъында айта

17•Иса Ерусалимге барагъанда, он эки де якъчысын янына чакъырып, олагъа:

18– Муна биз Ерусалимге бара турабыз. Мен баш дин къуллукъчуланы ва дин алимлени къолуна берилежекмен. Олар да Мени оьлтюрмеге дуван этип, 19ят халкъланы къолуна бережеклер. Олар Мени хорлажакълар, къамучу булан тюежеклер ва хачгъа илежеклер. Мен буса уьчюнчю гюн къайтып тирилежекмен, – дей+.

Якъубну ва Югьанны тилевю

20•Сонг Зеведейни къатыны, уланлары булан бирче Исаны янына гелип, Ону алдында къапланып ятып, Ондан бир зат тилемеге сюе+. 21Иса огъар:

– Сен не сюесен? – деп сорай.

– Сен пача болгъанда, мени эки де уланым бири онг янынгда, бириси буса сол янынгда олтурмагъа изну бер, – дей къатын+.

22Иса булай дей:

– Сиз не тилейгенигизни билмейсиз. Башыма тюшежек азаплардан Мен оьтежек йимик, сиз де оьтюп болурмусуз?

– Болурбуз, – деп жавап берелер олар+.

23– Мени йимик сиз де азаплардан оьтежексиз. Амма Мени онг янымда яда сол янымда олтурмагъа изну бермеклик Мени ихтиярымда тюгюл. О ерлер янгыз Мени Атам белгилегенлер учундур, – дей Иса.

24Къалгъан он якъчысы шону эшитгенде, Якъубгъа ва Югьангъа къазапланмагъа башлайлар. 25Иса буса, оланы барын да янына чакъырып, булай дей:

– Сиз билесиз: бу дюньяны башчылары халкъларына буйрукъ этелер, уллу гьакимлери де олагъа гьакимлигин гёрсетелер. 26Амма сизин арагъызда олай болмасын! Арагъызда уллу болма сюегенигиз къалгъанларыгъызгъа къуллукъчу болуп къалсын!+
27Арагъызда биринчи болма сюегенигиз барыгъызгъа да къул болуп къалсын! 28Инсанны Уланы да Оьзюне къуллукъ этдирмек учун тюгюл, башгъалагъа къуллукъ этмек, бир хыйлыланы къутгъармакъ ва Оьз яшавун къурбан этмек учун гелди+.

Эки сокъурну сав болуву

29•Олар Еригьондан чыгъагъан заманда, Исаны арты булан кёп халкъ геле+. 30Шонда ёл ягъада олтургъан эки сокъур, Иса оьтюп барагъанны эшитип:

– Я Раббибиз! Гьей Давутну Наслусу! Сен бизге бир рагьму эт! – деп къычыралар+. 31Халкъ урушуп, оланы тындырмагъа къарай. Амма олар:

– Я Раббибиз! Сен бизге бир рагьму эт! Гьей Давутну Наслусу! – деп бирден бир бек къычыралар.

32Иса токътап, оланы чакъырып:

– Мен сизге не этгенни сюесиз? – деп сорай.

33– Я Раббибиз! Биз гёрмеге сюебиз, – дейлер сокъурлар Огъар. 34Рагьму этип, Иса оланы гёзлерине тие. Шоссагьат сокъурлар гёреген болуп къалалар, олар да Исаны арты булан гетелер+.

21

Исаны Ерусалимге геливю

21^1•Ерусалимге ювукълашып, Зайтун тавну къырыйындагъы Байтагия деген юртгъа гелген заманда, эки якъчысын алгъа йибере туруп,+
2Иса олагъа булай дей:

– Тувра къаршыгъыздагъы юртгъа барыгъыз. Онда байлангъан бир тиши эшекни, ону булан бир къодукъну табажакъсыз. Оланы чечип, Мени яныма гелтиригиз. 3Эгер сизге гьеч ким бир зат сёйлесе: «Булар Раббибизге тарыкъ», – деп айтарсыз. Шо адам шоссагьат оланы берер. 4Шолайлыкъда, пайхаммардан таба айтылгъан булай сёзлер яшавгъа чыгъа:+

5Сион къызына[*] айтыгъыз:

янынга Пачанг геле тура.

О саламат кюйде эшекге минген.

Тиши эшекден тувгъан къодукъгъа минген.

6Якъчылары барып, оьзлеге Иса буюргъан кюйде этелер. 7Эшекни де, къодукъну да гелтирелер. Олагъа уьст опуракъларын юклейлер. Иса шоланы уьстюне де минип олтура. 8Кёп халкъ, уьст опуракъларын чечип, ёлгъа яя, оьзгелери буса, тереклерден бутакълар гесип алып, ёлгъа яялар+. 9Исаны алды ва арты булан барагъан халкъ:

– Давутну Наслусуна гьосанна![*] Раббибизни аты булан гелегенге Аллагьны яхшылыгъы болсун! Кёклердеги Аллагьгъа гьосанна! – деп къычыра+.

10Иса Ерусалимге гирген заманда, бютюн шагьар чайкъалышып:

– Бу кимдир? – деп сорай.

11Халкъ булай жавап бере:

– Бу Галилеяны Назарет деген шагьарындан чыкъгъан Иса пайхаммар+.

Иса ибадатханада

12•Иса, ибадатханагъа гирип, ондагъы сатывчуланы ва алывчуланы къуваламагъа башлай. О акъча алышдырагъанланы такъчаларын ва гёгюрчюн сатагъанланы шанжалларын авдара+. 13Олагъа:

– Сыйлы Язывларда: «Мени уьюм дуа этеген уьйдюр», – деп язылгъан, сиз буса ону талавурчуланы уясына айландыргъансыз! – дей.

14Ибадатханада Исаны янына сокъурлар ва акъсакълар гелелер. Иса оланы сав эте. 15О этген гьайран ишлени ва ибадатханада: «Давутну Наслусуна гьосанна!» – деп къычырагъан яшланы гёргенде, баш дин къуллукъчулар ва дин алимлер къазапланалар+. 16Олар Исагъа:

– Булар не сёйлейгенни эшитемисен? – деп сорайлар.

Иса да олагъа:

– Эшитемен. Сиз бир заманда да Сыйлы Язывларда: «Сабийлени де, эмчек ичеген нарысталаны да авзу булан Сен Оьзюнге алгъыш гьазир этдинг», – деп язылгъанны охумагъанмысыз? – дей+. 17Иса, оланы къоюп, Ерусалимден къыргъа, Байтаниягъа гетип, онда гече къала+.

Къуругъан инжир терек

18•Эртенине шагьаргъа къайтып барагъанда, Иса ач болуп, ашамагъа сюе+. 19Ёл ягъада бир инжир терекни гёрюп, ону ягъына бара. Терекде япыракълардан къайры бир зат да тапмай. Сонг терекге:

– Энниден сонг сени дагъы емишинг болмасын! – дей.

Инжир терек шоссагьат къуруп къала+. 20Шону гёрюп, якъчылары тамаша болалар.

– Инжир терек шоссагьат нечик къуруп къалды? – деп сорайлар олар.

21Иса буса олагъа булай жавап бере:

– Гертисин сёйлеймен сизге: эгер иманыгъыз болуп, шекликге тюшмесегиз, янгыз бу инжир терекге болгъанны тюгюл, бу тавгъа: «Гётерилип, денгизге атыл!» – деп айтсагъыз, шо да болажакъ+. 22Иман да булан дуа эте туруп не зат тилесегиз де, алажакъсыз+.

Исаны ихтияры гьакъында

23•Иса, ибадатханагъа гелип, Аллагьны каламын англатып турагъан заманда, баш дин къуллукъчулар ва тамазалар Ону янына гелип:

– Бу ишлени Сен кимден ихтияр булан этесен? Сагъа олай ихтиярны ким берген? – деп сорайлар+.

24Иса олагъа булай жавап бере:

– Мен де сизге бир зат сорайым, шогъар жавап берсегиз, бу ишлени кимден ихтияр булан этегенимни Мен де сизге айтарман. 25Ягьияны, адамланы сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурмагъа ихтияры къайдан эди – Аллагьдан эдими яда инсанлардан эдими?

Олар бир бири булан эришмеге башлай:

– Эгер: «Аллагьдан эди», – десек, шо заман О: «Неге дагъы сиз огъар инанмадыгъыз?» – деп соражакъ+. 26Эгер: «Инсанлардан эди», – десек, халкъдан къоркъабыз, неге тюгюл барысы да Ягьияны пайхаммар деп гьисап эте, – деп сёйлешелер+.

27– Биз билмейбиз, – деп жавап берелер олар Исагъа.

– Бу ишлени кимден ихтияр булан этегенимни сизге Мен де айтмасман, – дей Иса олагъа.

Эки уланны гьакъында

28Иса булай дей:

– Сизин нечик эсигизге геле? Бир адамны эки уланы бола. О барып биринчисине: «Уланым, бугюн барып юзюм бавда ишле», – дей. 29О да: «Сюймеймен», – деп жавап да берип, артда гьёкюнюп, бара. 30Экинчисини янына барып да, о шолай дей. О да: «Барайым, атам», – деп жавап да берип, бармай къала. 31Оланы экевюнден де атасы айтгъанны къайсы этген? – деп сорай.

– Биринчиси, – деп жавап берелер.

Иса олагъа булай дей:

– Гертисин сёйлеймен сизге: ясакъчылар да, къагьба къатынлар да Аллагьны гьакимлигини тюбюне сизден эсе алда тюшюп туралар. 32Неге десегиз, Ягьия сизин яныгъызгъа Аллагьны тюз ёлун гёрсетмеге гелген. Сиз буса огъар инанмагъансыз, ясакъчылар да, къагьба къатынлар да огъар инангъанлар. Сиз бу затланы барын да гёргенде де, гьёкюнмегенсиз ва огъар инанмагъансыз+.

Рагьмусуз юзюмчюлени гьакъындагъы масал

33•– Бирдагъы бир масалгъа тынглагъыз. Бир уьй еси бола. О юзюм бав орната, чал эшип, ону айланасын бегите. Юзюм сыкъмакъ учун, тёле къаза ва бийик къаравул къош къура. Бавну юзюмчюлеге ижарагъа да берип, оьзю сапар чыгъып гете+. 34Юзюм бишеген вакъти ювукълашгъанда, юзюмден оьзюню пайын алмакъ учун, о къулларын юзюмчюлени янына йибере. 35Юзюмчюлер, ону къулларын тутуп, бирин тюе, бирин оьлтюре, бирин де таш урушгъа тута+. 36Юзюм бавну еси янгыдан алдындан да кёп къуллар йибере. Юзюмчюлер олагъа да шолай этелер.

37Ахырда да о: «Уланыма сама абур этерлер», – деп ойлашып, оланы янына уланын йибере+. 38Юзюмчюлер буса уланны гёргенде, бир бирине: «Бу гелегени – варис. Гелигиз, ону да оьлтюрейик, шо заман ону мюлкю бизинки болуп къалыр!» – деп сёйлейлер+. 39Юзюмчюлер, ону тутуп, юзюм бавдан къыргъа чыгъарып, оьлтюрелер+.

40Энни юзюм бавну еси гелген заманда, бу юзюмчюлеге не этежек?

41Олар Исагъа:

– Бу яман адамланы яман кюйде оьлтюрежек. Оьз заманында оьзюне гелимин берсин учун, юзюм бавну башгъа юзюмчюлеге ижарагъа бережек, – деп жавап берелер+.

42Иса олагъа булай дей:

– Сиз Сыйлы Язывларда язылгъанны бир де охумагъанмысыз дагъы?

Усталар ташлап къойгъан таш
кюрчюню аслу ташы болуп токътады.

Раббибиз этген шо ишни гёрмеге де гьайран чы!+

43Шогъар гёре сизге айтаман: Оьзюню гьакимлигини тюбюне тюшмеге берген ихтиярны, Аллагь сизден алып, яхшы гелим берегенлеге бережек. 44Бу ташгъа сюрюнюп йыгъылгъан гьар ким пара пара болажакъ, о кимни уьстюне тюшсе, ону янчажакъ.

45Исаны масалын эшитгенде, баш дин къуллукъчулар ва фарисейлер О оьзлени гьакъында айтагъанны англайлар. 46Олар Исаны тутмагъа сюелер, амма халкъдан къоркъалар. Неге тюгюл де, халкъ Ону пайхаммар деп гьисап эте болгъан+.

22

Пачаны уланыны тою гьакъында

22^1•Иса олагъа бирдагъы бир масал айта:+

2– Аллагьны гьакимлиги уланына къатын алагъанда той этген бир пачагъа ошайдыр+. 3Тойгъа чакъырылгъанлагъа гел деп айтсын учун, пача къулларын йибере. Амма чакъырылгъанлар гелмеге сюймейлер.

4Пача, чакъырылгъанлагъа янгыдан башгъа къулларын йиберип, олагъа: «Мен тойгъа бары да затны гьазирлегенмен, семиз гьайванлар маллар союлгъан, бары да зат гьазир этилген, тойгъа гелигиз», – деп айтмагъа тапшура. 5Амма чакъырылгъанлар, ону сёзлерин тергевсюз къоюп, бирлери авлагъына, бирлери сатыв алыв ишлерине гетелер. 6Башгъалары буса, ону къулларын тутуп, токъалап, оьлтюрелер+. 7Пача бек къазаплана. Асгерлерин йиберип, оланы оьлтюрте, шагьарын буса яллата+.

8Сонг о къулларына булай дей: «Той учун бары да зат гьазир, амма чакъырылгъан къонакълар шогъар лайыкълы тюгюл эдилер+. 9Энни ёл бойлагъа барыгъыз, къаршылашгъанланы барысын да тойгъа чакъырыгъыз». 10Къуллар орамлагъа чыгъып – яман болсун, яхшы болсун – къаршы болгъанланы барысын да жыйып гелтирелер. Той мажлиси де къонакълардан тола.

11Пача гелген къонакълагъа къарамакъ учун гиргенде, о тойгъа гёре гийинмеген бир адамны гёре. 12Огъар: «Ювугъум! Той опуракълар гиймей, сен мунда нечик гелдинг?» – деп сорай. О буса сёйлемей токътай. 13Шо заман пача къулларына: «Муну тутуп, къолларын бутларын да байлап, йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ тыш яндагъы къарангылыкъгъа ташлагъыз», – деп буйрукъ эте+. 14Неге тюгюл де, чакъырылгъанлар кёпдюр, сайлангъанлар буса аздыр.

Пачаныкин – пачагъа

15•Шо заман фарисейлер чыгъып гетелер. Исаны терс сёзюн тапмакъны гьакъында ойлашалар+. 16Олар Исаны янына Гьиродну якъчылары да булан оьзлени якъчыларын йиберелер. Олар Исагъа булай дей:

– Устаз! Сен туврасын айтагъан адам экенни, Аллагьны ёлунда тюз ва ачыкъ кюйде нечик яшама герекни уьйретегенингни билебиз. Биревден де къоркъмайгъанынгны, биревге де бет хатир этмейгенингни гёребиз+. 17Энни бизге айт: Сени нечик эсинге геле, Румну пачасына ясакъ бермеге герекми яда тюгюлмю+?

18Амма Иса, оланы яман хыялын билип:

– Сиз Мени не учун сынап къарама сюесиз, гьей экиюзлюлер+? 19Ясакъгъа тёленеген акъчаны Магъа гёрсетигиз! – дей.

Олар Исагъа бир гюмюш акъча гелтирелер. 20Иса олагъа:

– Бу сурат кимникидир? Мунда кимни аты язылгъан? – деп сорай.

21– Румну пачасыныки, – дейлер олар.

Шо заман Иса олагъа:

– Шолай буса, Румну пачасыныкин пачагъа, Аллагьныкин Аллагьгъа беригиз, – дей+.

22Олар муну эшитгенде, тамаша болуп, Ону къоюп гетелер.

Оьлюмден тирилмекни гьакъында

23•Оьлюмден сонг тирилмек ёкъ деп сёйлейген саддукейлени бирлери, шо гюн Исаны янына гелип, Огъар булай сорайлар:+

24– Устаз! Муса: «Бир адам авлети болмайлы оьлсе, иниси, ону къатынын алып, оьлген агъасыны наслусун узатсын», – деп язгъан+. 25Арабызда етти агъа ини болгъан буса, биринчиси къатын алып, авлети болмайлы оьле, къатыны инисине къала. 26Экинчиси, уьчюнчюсю, гьатта еттинчиси де, шо къатынны алып, авлети болмайлы оьлелер. 27Барысындан да сонг къатын да оьле. 28Энни оьлюлер тирилегенде, о къатын етти де агъа иниден къайсыны къатыны болажакъ? Неге тюгюл де, оланы барысы да ону эри болгъан эди чи.

29Иса олагъа булай жавап бере:

– Сиз не Сыйлы Язывланы, не Аллагьны къудратын билмейгенигиз саялы янгылышасыз. 30Тирилген сонг, оьлюлер я къатын алмажакълар, я эрге бармажакълар, кёклердеги малайиклер йимик болуп къалажакълар. 31-32Оьлюлени тирилмеклиги гьакъында Аллагь сизге: «Мен Ибрагьимни Аллагьыман, Исгьакъны Аллагьыман ва Якъубну Аллагьыман», – деп язгъан сёзлерин охумагъанмысыз? Аллагь оьлюлени Аллагьы тюгюл, савланы Аллагьы+.

33Буланы эшитген халкъ о уьйретеген затлагъа гьайран болуп къала.

Инг уллу буйрукъ

34•Иса саддукейлени пысдыргъанны эшитгенде, Ону айланасына фарисейлер жыйылалар. 35Олардан бири, Къанундан яхшы англаву бары, Исаны терс сёзюн тапмакъ учун:

36– Гьей Устаз, Мусаны Къанунундагъы инг агьамиятлы буйрукъ къайсыдыр? – деп сорай.

37Иса огъар булай жавап бере:

– «Раббинг Аллагьны бютюн юрегинг булан, бютюн жанынг булан ва бютюн гьакъылынг булан сюй»+. 38Бу биринчи ва инг агьамиятлы буйрукъдур. 39Бугъар ошайгъан экинчиси будур: «Ювугъунгну оьзюнгню йимик сюй»+. 40Бютюн Мусаны Къануну ва пайхаммарланы бютюн уьйретивю бу эки де буйрукъгъа асаслана+.

«Месигь кимни Уланыдыр?»

41•Айланасына жыйылгъан фарисейлеге Иса:

42– Месигьни гьакъында сиз не ойлашасыз? О кимни Уланыдыр? – деп сорай.

Фарисейлер Огъар:

– Давутну Наслусу, – деп жавап берелер+.

43Иса олагъа булай дей:

– Олай буса, Аллагьны Ругьуну таъсиринден Давут Огъар Рабби деп неге айтгъан? О булай сёйлеген чи:

44Аллагь Мени Раббиме айтды:

«Мен Сени душманларынгны аякъ тюбюнге салгъынча,
гелип Мени онг ягъымда олтуруп тур»+.

45Эгер Давут Исагъа Рабби деп айта болгъан сонг, О Давутну уланы нечик бола дагъы?

46Бирев де Огъар дагъы жавап берип болмай. Шо гюнден сонг гьеч бирев де Огъар бир зат да сорамагъа болушлукъ этмей+.

23

Фарисейлени юзюн ачыв

23^1•Сонг Иса халкъгъа ва якъчыларына булай сёйлемеге башлай:

2– Дин алимлер де, фарисейлер де Мусаны орнуна къалгъанлар. 3Шо саялы олар сизге буюрагъан бары да затны юрютюгюз ва сакълагъыз. Амма олар этеген ишлени этмегиз, неге тюгюл оланы сёйлейгени бирдир, этегени буса башгъадыр+. 4Олар инсанлагъа къатты дин талаплар салып, оланы уьстюне авур, кютмеге къыйынлы намусланы салалар. Оьзлер буса оланы кютмек учун бармагъын сама тербетмеге де сюймейлер.

5Оьзлени ишлерин олар янгыз адамлар гёрсюн деп, гёземелик учун этелер: Мусаны Къанунундан алынып язылгъан гьайкеллерин[*] баргъан сайын генг, опуракъларыны чачакъларын да узун этелер+. 6Шатлыкъ мажлислерде, синагогларда тёрге чыгъып олтурмагъа сюелер+. 7Базар майданларда оьзлеге гьюрмет этгенни, адамлар оьзлеге: «Муаллимим!» – деп айтгъанны да сюелер. 8Сиз буса оьзюгюзге: «Муаллимим!» – деп айтдырмагъыз. Неге тюгюл де, сизин герти Муаллимигиз бирдир – Раббибиздир, сиз барыгъыз да къардашларсыздыр+. 9Бу дюньяда биревге де сиз: «Атам!» – деп айтмагъыз. Сизин Атагъыз бирдир – кёклердеги Атагъыздыр+. 10Сизге: «Устазым!» – деп де айтмасынлар. Устазыгъыз бирдир – Месигьдир.
11Арагъыздан инг уллугъуз къалгъанларыгъызгъа къул болуп къалсын+. 12Неге тюгюл де, оьз оьзюн оьр тутагъан гьар ким тёбен болажакъ, тёбен тутса, оьр болажакъ+.

13Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Инсанланы Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмеге къоймай токътатасыз, оьзюгюз де тюшмейсиз, тюшме сюегенлени де къоймайсыз. [+
14][*]

15Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Бир адамны имангъа гелтирмек учун, сиз денгизни де, къуруну да къыдырып айланасыз. Эгер гелтирсегиз, ону оьзюгюзден эки керен яман жагьаннем агьлю этесиз.

16Адаршай сизин гьалыгъызгъа! «Ким ибадатхананы атын тутуп ант этсе, ант саналмас, ким ибадатханадагъы алтынны атын тутуп ант этсе, оьз антын кютме герекли болур», – деп сёйлейген гьей сокъур башчылар!+
17Гьей сиз агьмакълар булан сокъурлар! Къайсы агьамиятлыдыр: алтынмы яда алтынны да сыйлы этген ибадатханамы+? 18Шолай: «Ким къурбанлыкъны салагъан ерни атын тутуп ант этсе, ант саналмас, ким къурбан этеген ерни уьстюндеги къурбанны атын тутуп ант этсе, оьз антын кютме герекли болур», – дейсиз. 19Гьей сиз сокъурлар! Къайсы агьамиятлыдыр: къурбанмы яда къурбанны да сыйлы этген къурбанлыкъны салагъан ерми+? 20Къурбанлыкъны салагъан ерни атын тутуп ант этеген адам шо къурбанлыкъны салагъан ерни де, ону уьстюндеги бары да затны атын тутуп ант этеген болур. 21Ибадатхананы атын тутуп ант этеген де шо ибадатхананы ва ону ичинде яшайгъан Аллагьны атын тутуп ант этеген болур+. 22Кёкню атын тутуп ант этеген адам Аллагьны тахыны атын ва ону уьстюнде Олтурагъанны атын тутуп ант этеген болур.

23Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Гьатта нананы, оччамны, тавмичарини де ондан бир пайын секет чыгъарып бересиз. Къанунну лап агьамиятлы янлары болгъан адилликни, садагъаны ва иманны буса сансымайсыз! Бу агьамиятлы затланы юрютмеге герексиз, бирисилерин де унутуп къойма герек тюгюлсюз!+
24Сюйрюжибин ичигизге гетип къалмасын деп, сюзюп ичеген, тюени буса савлай ютагъан, гьей сокъур башчылар!

25Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Сукараларыгъызны ва бошгъапларыгъызны тыш янларын тазалайсыз, ичигиз буса сутурлукъдан ва талавурчулукъдан толуп тура! 26Гьей сокъур фарисей! Инг башлап сукарангны ичин тазала, сонг тыш яны да таза болур!

27Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Сиз акъ чабылгъан къабур анакълар йимиксиз: тышдан къарагъанда, олар арив гёрюне, ичи буса оьлю сюеклерден ва гьар тюрлю чирикликден толуп бола!+
28Сиз де шолай: тышдан къарагъанда, адамлагъа муъмин гишилер йимик гёрюнесиз, ичигиз буса экиюзлюлюкден ва гюнагьдан толуп тура.

29Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Сиз пайхаммарлагъа зияратлар ишлейсиз ва муъминлени сынташларын безендиресиз. 30«Эгер биз ата бабаларыбызны заманында яшагъан болгъан эдик буса, пайхаммарланы оьлтюрювде ортакъчылар болмас эдик», – дейсиз сиз+. 31Шоллукъда, сиз пайхаммарланы оьлтюргенлени наслусу экенигизге оьзюгюз мюкюрлюк этесиз. 32Олай буса, ата бабаларыгъыз башлагъан ишни ахырына да чыгъарыгъыз! 33Гьей йыланлар, йыланны наслусу! Сиз къыяматгюнден ва жагьаннемни азабындан нечик къутулар экенсиз+? 34Шо саялы Мен сизге пайхаммарлар, гьакъыллы адамлар ва муаллимлер йиберип тураман. Сиз оланы бирлерин оьлтюрежексиз, хачгъа илежексиз, бирлерин буса синагогларыгъызда къамучу булан тюежексиз, шагьардан шагьаргъа къувалажакъсыз+. 35Муъмин болгъан Гьабилни къанындан башлап ибадатхана булан къурбанлыкъны салагъан ерни арасында сиз оьлтюрген Баракияны уланы Закарияны[*] къанына ерли гьар муъмин адамны ер юзюнде тёгюлген бютюн къаны сизин уьстюгюзде къалажакъ!+
36Гертисин сёйлеймен сизге: бу затлар барысы да бу наслуну уьстюне тюшежек!

Раббибиз Ерусалимге болгъан ишге къайгъыра

37•– Гьей Ерусалим! Пайхаммарланы оьлтюреген ва оьзюнге багъып йиберилгенлени таш урушгъа тутагъан Ерусалим! Къуш оьзюню балаларын къанатларыны тюбюне жыягъанда йимик, Мен де сени авлетлерингни нече керен жыймагъа сюйген эдим, амма сиз жыйылма сюймедигиз!+
38Гьали, Ерусалим, Аллагь сени къоюп гетежек. 39Сагъа айтаман: «Раббибизни атындан гелегенге Аллагьны яхшылыгъы болсун!» – деп сен айтажакъ заман болгъунча, Мени дагъы гёрмежексен+.

24

Ерусалимни дагъылыву гьакъында

24^1•Иса ибадатханадан чыгъып гетип барагъанда, Ону янына якъчылары гелелер. Олар Исаны ибадатхананы биналарына тергевюн бакъдырмагъа сюелер. 2Иса олагъа булай дей:

– Буланы барын да сиз гёремисиз? Гертисин сёйлеймен сизге: мунда ташны уьстюнде таш да къалмажакъ, бары да зат дагъытылажакъ!+

3Зайтун тавда янгыз олтуруп турагъанда, Исаны янына якъчылары гелелер. Олар:

– Шо къачан болажагъын айт чы бизге. Сени гелмеклигингни де, ахыр заманны да гёрсетеген не аламат болажакъ? – деп сорайлар.

4Иса олагъа булай жавап бере:

– Вёрегиз, сакъ болугъуз, сизин алдатмасынлар!+
5Бир кёплер: «Мен Месигьмен», – деп, Мени атым булан гелип, хыйлыланы алдатажакълар. 6Сиз гележекде давланы ва оланы гьакъындагъы хабарланы эшитежексиз. Вёрегиз, къоркъмагъыз! Олар болмагъа герекли затлар. Амма шо заманда да ахыр заман гелип битмежек. 7Бир миллет башгъа миллетге, бир пачалыкъ башгъа пачалыкъгъа къаршы гётерилежек. Хыйлы ерлерде ачлыкъ ва ер тербенивлер болажакъ+. 8Шолар барысы да, къатынгиши яш табагъанда азап чегегенде йимик, азапгъа тарывугъузну биринчи белгилери болуп токътажакъ.

9О заман сизге азап бережеклер, оьлтюрежеклер. Мени атымны макътап юрюгенигиз саялы, бары да халкълар сизин гёрюп ярамайгъан болажакълар+. 10Шо заман кёплер иманындан чыгъажакълар, бир бирине хыянатлыкъ этежеклер, бир бирин гёрюп ярамайгъан болажакълар+. 11Шо заман бир хыйлы ялгъан пайхаммарлар арагъа чыгъып, хыйлыланы алдатажакълар+. 12Яманлыкъны кёп болмакълыгъыны себебинден бир кёплени сюювю сёнежек. 13Амма ахыргъа ерли чыдагъан къутгъарылажакъ+. 14Аллагьны гьакимлигини гьакъындагъы бу Сююнч Хабар бютюн дюньяда бары да халкълагъа билдирилежек. Сонг ахыр заман етежек+.

Болажакъ азаплар

15•– Даниял пайхаммардан таба айтылгъан кюйде, «мурдар этеген затны» Сыйлы Ерде токътагъанын гёрген заманда (охуйгъан англасын!), 16ягьудеядагъылар тавлагъа къачсынлар. 17Къалкъыдагъылар, уьйдеги затын алабыз деп, ерге тюшмесинлер+. 18Авлакъдагъылар, уьст опуракъларын алабыз деп, уьюне къайтмасынлар. 19Шо гюнлерде айлы болгъан ва эмчек ичиреген къатынланы гьалына адаршай!+
20Къачывугъуз къышгъа яда сонгугюнге къаршылашмасын деп, дуа этигиз. 21Шо гюнлерде олай уллу бир балагь болажакъ чы! Шолай балагь Аллагь дюньяны яратгъан замандан гьалиге ерли бир де болмагъан, гьеч болма да болмажакъ!+
22Эгер шо гюнлер къысгъартылажакъ болмагъан эди буса, бары да жанлы зат ёкъ болажакъ эди. Амма Оьзюню сайлангъанлары себеп болуп, Раббибиз шо гюнлени къысгъартгъан+.

23Шо заманда сизге бирев: «Къарагъыз! Муна Месигь!» – яда, «Она О», – деп айтса, инанмагъыз+. 24Ялгъан месигьлер, ялгъан пайхаммарлар арагъа чыгъажакълар. Эгер имканлыкъ болса, аламатлар ва муъжизатлар гёрсетип, сайлангъанланы да алдатажакълар+. 25Муна, Мен сизге алданокъ айтып бувардым+.

26Гьасили, эгер сизге: «Къарагъыз! Месигь дангылда», – деп айтса, онда бармагъыз. Яда: «О уьйню ичинде», – десе де, инанмагъыз. 27Яшмын гюнтувушда чыгъып, гюнбатышда да гёрюнегени йимик, Мени, Инсанны Уланыны, геливю де шолай болажакъ+. 28Къайда оьлю сюек болса, шонда къаракъуш да болур[*]+.

Инсанны Уланыны геливю

29•– Шо гюнлени балагьындан сонг «бирден гюнеш къаралажакъ, айны ярыгъы сёнежек, юлдузлар кёкден тюшежек, кёклени къудратлары чайкъалажакъ»+. 30Шо заман кёкде Инсанны Уланыны белгиси гёрюнежек. Ер юзюндеги бютюн халкълар тююнюп йылап яс этежеклер. Кёкдеги булутланы уьстюнде къудрат ва сыйлы нюр булан Инсанны Уланыны гелегенин гёрежеклер+. 31О гючлю сесли сюрю булан малайиклерин йибережек. Олар дёрт де якъдан, кёклени бир къырыйындан бир къырыйына ерли, Ону сайлангъанларын бир ерге жыяжакълар+.

32•Инжир терек сизге бир дарс болуп къалсын: ону бутакълары йымышап япыракълар чыгъарагъан заманда, яй ювукълашгъанны билерсиз. 33Шолай сиз де бары да бу затланы гёргенде, Инсанны Уланы ювукъда экенни, етип геле турагъанны билигиз. 34Гертисин сёйлеймен сизге: бу затлар барысы да, гьали бар наслу яшай туруп, яшавгъа чыгъажакъ+. 35Кёк де, ер де ёкъ болуп таяжакъ, амма Мени сёзлерим бир заманда да ёкъ болмажакъ+.

36•О гюнню ва о сагьатны бирев де, гьатта кёклердеги малайиклер де, Оьзю Уланы да билмей, янгыз Атам биле. 37Нугьну заманында нечик болгъан буса, Инсанны Уланыны геливю де шолай болажакъ+. 38Нугь гемеге минген гюнге ерли, сув алывну алдындагъы гюнлерде йимик, инсанлар ашап, ичип, къатын алып, эрге барып тургъанлар. 39Сув алып, барын да ёкъ этгинче, олар бир затгъа да шекленмегенлер. Инсанны Уланы гелгенде де, шолай болажакъ+.

40Шо заман авлакъда болагъан экевден бири алынажакъ, бириси буса къалажакъ. 41Бирче тирмен тартагъан эки къатын болажакъ: бири алынажакъ, бириси буса къалажакъ. 42Гьасили, айыкъ туругъуз! Раббигизни къайсы гюн гележегин билмейсиз+.

43Билип къоюгъуз, эгер уьй есине уручуну къачан гележеги белгили эди буса, о уручуну уьюне гирмеге къоймас эди+. 44Шо саялы сиз де гьазир болуп туругъуз. Инсанны Уланы сиз къаравулламайгъан бир заманда гелип къалажакъ+.

Инамлы ва англавлу къул

45•– Оьзге къулларына заманында аш сув берип къарасын деп, оланы уьстюнде еси къоюп гетген инамлы ва англавлу къул йимик болугъуз. 46Еси уьюне къайтгъанда, шолай ишлей туруп табулгъан къул насиплидир+. 47Гертисин сёйлеймен сизге: еси ону оьзюню бютюн малыны мюлкюню уьстюне салажакъ. 48Эгер о, яман хыяллы бир къул болуп чыгъып, оьз оьзюне: «Есим тез гелмежек», – деп,+
49башгъа къулланы тюймеге, ичкичилер булан ашама ичме башласа, 50о къулну еси гёзлемейген бир гюн, билмейген бир сагьатда гелип къалажакъ. 51Ону къатты кюйде жазалажакъ, экиюзлюлер булан бир къысматгъа тарытажакъ. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ+.

25

Он къызны гьакъындагъы масал

25^1Иса булай дей:

– Шо заман Аллагьны гьакимлиги дагъы да негер ошай? Он къыз, чыракъларын да алып, гиевню къаршылама чыгъа+. 2Олардан бешевю гьакъыллы, бешевю де авлия. 3Авлиялары чыракълар алгъанда, оьзлер булан олагъа тёкмеге май алмайлар. 4Гьакъыллылары буса чыракълар булан бирге савутлагъа май да алалар. 5Гиев гелип битмейгенде, къызланы юху басып, юхлап къалалар+. 6Гечортада: «Гиев геле тура, ону къаршылама чыгъыгъыз!» – деп къавгъа гётерилип гете. 7Шо заман шо он къыз туруп, чыракълары яхшы ялласын деп, мелтелерин онгаралар. 8Авлиялары гьакъыллыларына: «Бизге майыгъыздан беригиз хари, чыракъларыбыз сёнюп бара», – деп тилейлер. 9Гьакъыллылары буса: «Сизге берсек, май бизге де, сизге де етишмежек. Барып сатывчулардан алыгъыз», – деп жавап берелер. 10Олар май сатып алмагъа гетгенде, гиев гелип къала. Гиевню къаршылама гьазир болгъан къызлар, ону булан той йыбавгъа барып, гирип эшиклени бегите+. 11Сонг о бириси къызлар да гелип: «Есибиз! Есибиз! Бизге эшикни ач!» – деп тилейлер+. 12О буса олагъа: «Гертисин сёйлеймен сизге: мен сизин танымайман», – деп жавап бере+.

13Гьасили, айыкъ туругъуз, неге тюгюл сиз Инсанны Уланы гелеген я гюнню, я сагьатны билмейсиз+.

Уьй къуллукъчуну гъакъындагъы масал

14•– Аллагьны гьакимлиги ят уьлкеге барма ёл чыкъгъанда, къулларын чакъырып, олагъа малын мюлкюн аманат этген бир гиши йимик болмагъа бола. 15Шо гиши, къулларыны гьарисини бажарывлугъуна гёре, бирине беш минг, башгъасына эки минг, оьзгесине де минг алтын акъча да берип, оьзю ёлгъа чыгъа. 16Беш минг алтын акъча алгъаны, барып оланы пайдаландырып, дагъы да беш минг алтын акъча къазана. 17Эки минг алтын акъча алгъаны да, лап шолай этип, дагъы да эки минг алтын акъча къазана. 18Минг алтын акъча алгъаны буса, барып, еси оьзюне берген акъчасын къазып ерге басдырып яшыра.

19Узакъ замандан сонг, бу къулланы еси къайтып гелип, булардан гьисап талап эте+. 20Беш минг алтын акъча алгъаны гелип, дагъы да беш минг алтын акъча гелтирип: «Есим! Сен магъа беш минг алтын акъча берген эдинг. Муна, бу беш минг алтын акъчаны да мен шо акъчалар булан къазандым», – дей. 21Еси де огъар: «Яхшы, мени яхшы, инамлы къулум! Сен аз ишде магъа гьалал болдунг, мен де сагъа дагъы да уллу ишлер тапшурарман. Гел, есингни шатлыгъына ортакъчы бол», – дей+. 22Эки минг алтын акъча алгъаны да гелип: «Есим! Магъа сен эки минг алтын акъча берген эдинг. Оланы пайдаландырып, мен дагъы да эки минг алтын акъча къазандым», – дей. 23Еси де огъар: «Яхшы, мени яхшы, инамлы къулум! Сен аз ишде магъа гьалал болдунг, мен де сагъа дагъы да уллу иш тапшуруп болурман. Гел, есингни шатлыгъына ортакъчы бол», – дей.

24Сонг минг алтын акъча алгъаны да гелип: «Есим! Сен бир бек къатты адам экенингни мен биле эдим. Чачмагъан ерингден орасан, салмагъан ерингден аласан. 25Мен сенден къоркъуп, барып минг алтын акъчангны ерге басдырып яшырдым. Муна, гьали сеники сагъа болсун», – деп, къайтарып бере. 26Ону еси буса: «Гьей яман, эринчек къул! Чачмагъан еримден орагъанымны, салмагъан еримден алагъанымны сен биле болгъансан+. 27Шогъар гёре, акъчамны хайыр алмакъ учун, бай адамлагъа бермеге герек эдинг. Мен гелгенде, шо хайыры булан къайтарып алар эдим. 28Энни акъчаны мундан алып, он минг алтын акъчасы барына беригиз! 29Кимники бар буса, огъар берилежек, онукине дагъы да къошулажакъ, ёкънуки буса бар заты да алынажакъ+. 30Ярахсыз бу къулну буса къарангылыкъгъа чыгъарып ташлагъыз. Онда йылав яс болажакъ, тишлер къыжыражакъ», – дей+.

Къыяматгюн

31– Мен, Инсанны Уланы, бары да малайиклер ва сыйлы нюрюм булан гелген заманда, Оьзюмню макътавлу тахымда олтуражакъман+. 32Мени алдыма бары да халкълар жыйылажакъ. Къойчу къойланы эчкилерден айырагъанда йимик, Мен оланы бир биринден айыражакъман+. 33Къойланы Оьзюмню онг ягъыма, эчкилени буса сол ягъыма чыгъаражакъман.

34Шо заман Мен, Пача, онг ягъымдагъылагъа булай айтажакъман: «Гьей, Атам сизге рагьмусун гёрсетди! Дюнья яралгъандан берли сизин учун кёклерде гьазирлеген пачалыкъгъа ес болугъуз+. 35Мен ач болгъанда – Магъа ашама бердигиз, сувсагъанда – сув ичирдигиз, ят болдум – Мени сыйындырдыгъыз+. 36Ялангъач болдум – Мени гийиндирдигиз, аврудум – Мени гёрме гелдигиз, туснакъда болдум – яныма гелдигиз»+.

37О заман муъминлер Магъа булай жавап бережеклер: «Я Раббибиз! Къачан Сени биз ач гёрюп, ашатдыкъ яда сувсап гёрюп, сув ичирдик? 38Биз Сени ят болуп гёрюп, къачан сыйындырдыкъ яда ялангъач гёрюп, къачан гийиндирдик? 39Сен авруп яда туснакъда болуп, биз янынга къачан гелдик?» 40Мен олагъа: «Гертисин сёйлеймен сизге: буланы сиз Мени инг амалсыз якъчыларымдан бирине этгенигиз саялы Магъа этген боласыз», – деп жавап бережекмен+.

41Сонг Мен сол ягъымдагъылагъа булай дежекмен: «Гьей налатлангъанлар! Мени янымдан гетигиз! Иблис ва ону малайиклери учун гьазирленген жагьаннемни отуна тюшюгюз!+
42Мен ач болгъанда – сиз Магъа ашама бермедигиз, сувсагъанда – сув ичирмедигиз. 43Ят болуп гелгенде – сыйындырмадыгъыз, ялангъач болгъанда – гийиндирмедигиз, авругъанда – къарамадыгъыз, туснакъгъа тюшгенде де – гёрмеге гелмедигиз».

44Шо заман олар да Магъа: «Я Раббибиз! Сени ач болуп, сувсап, ёлавчу яда ялангъач болуп, авруп, яда туснакъда болуп биз Сени къачан гёргенбиз, къачан гьайынгны этмей къойгъанбыз?» – деп соражакълар. 45Мен буса олагъа: «Гертисин сёйлеймен сизге: буланы сиз Мени инг амалсыз якъчыларымдан бирине этмеген сонг, Магъа да этмеген боласыз», – деп жавап бережекмен+. 46Олар даимлик жазагъа тарыжакълар, муъминлер буса даимлик яшавгъа чыгъып къалажакълар.

26

Ягьудилени Исагъа къаршы этген питнеси

26^1•Сёйлеп битгенден сонг, Иса якъчыларына булай дей:

2– Сиз эки гюнден сонг ягьуди Пасха байрам болажагъын ва Мен, Инсанны Уланы, хачгъа илинмек учун къолгъа берилежегимни билесиз+.

3Шо заман Кайафа деген дин къуллукъчуланы башчысыны абзарында баш дин къуллукъчулар ва халкъны тамазалары жыйылалар. 4Олар Исаны гьилла булан тутуп оьлтюрмеге сёйлешелер.

5– Халкъны арасында къазапланывлар болмасын учун, шо иш байрам гюнлерде этилмесин, – деп сёйлейлер олар.

Исагъа къыйматлы май сюртюле

6•Иса Байтанияда яман гён аврувдан авруйгъан Симонну уьюнде турагъан заманда,+
7Ону янына ичинде арив ийисли бек къыйматлы майы да булангъы чыны кажин булан бир къатын геле. О тепсиде олтуруп турагъан Исаны башына май тёге. 8Шону гёргенде, Ону якъчылары къазапланып:

– Бу негьакъ харж негер тарыкъдыр? 9Бу майны кёп акъчагъа сатып, пакъырлагъа садагъа этип бермеге ярай эди! – дей.

10Иса, якъчыларыны разисизлигин гёрюп, олагъа булай дей:

– Бу къатынгъа неге къайнашасыз? О Мени учун яхшы иш этди! 11Пакъырлар даим яныгъызда болажакъ, Мен буса даим яныгъызда болмажакъман+. 12Бу къатын, бу къыйматлы майны чархыма тёгюп, Мени гёммек учун гьазирледи+. 13Гертисин сёйлеймен сизге: бу Сююнч Хабар бютюн дюньяны не еринде билдирилсе де, бу къатын этген иш сёйленежек ва оьзю де эсге алынажакъ+.

Ягьуданы хыянатлыгъы

14•Шо заман Исаны он эки якъчысыны бири болгъан Ягьуда Искариет, баш дин къуллукъчуланы янына барып:+

15– Исаны къолугъузгъа берсем, магъа не бережексиз? – деп сорай.

Олар Ягьудагъа санап отуз гюмюш акъча берелер+. 16Шо вакътиден тутуп, о Исагъа хыянатлыкъ этмек учун онгайлы мюгьлет ахтарып айлана.

Ягьуди Пасхагъа гьазирленив

17•Маясыз Экмекни байрамыны биринчи гюнюнде якъчылары Исаны янына гелип:

– Сени учун ягьуди Пасха ашны ашайгъан ерни къайда гьазирлегенни сюесен? – деп сорайлар.

18О да булай дей:

– Шагьаргъа паланкесни янына барып, огъар: «Устаз булай деди: Заманым ювукълашып тура, ягьуди Пасха байрамны якъчыларым да булан сени уьюнгде этемен», – деп айтыгъыз. 19Якъчылары, Иса айтгъан кюйде этип, ягьуди Пасха ашны гьазирлейлер.

20Ахшам болгъанда, Иса он эки якъчысы да булан тепсиде олтура. 21Олар ашап турагъанда, Иса:

– Гертисин сёйлеймен сизге: сизин биригиз Магъа хыянатлыкъ этежек, – дей+.

22Олар бек пашман бола. Гьариси:

– Я Раббим! Мен сама тюгюлменми? – деп сорамагъа башлайлар.

23– Экмегин Мени булан бирче бир сукарагъа мандыражакъ адам Магъа хыянатлыкъ этежек. 24Сыйлы Язывларда Оьзюню гьакъында язылгъаны йимик, Мен, Инсанны Уланы, оьлме герекмен. Амма Инсанны Уланына хыянатлыкъ этген адамны гьалына адаршай! О адам анадан тувмай къалгъан буса яхшы эди! – дей Иса+.

25Огъар хыянатлыкъ этежек Ягьуда бу арада:

– Устазым, шо мен тюгюлмендир чи? – деп сорай.

– Сен оьзюнг айтып бердинг чи! – деп жавап бере Иса огъар.

26•Олар ашайгъанда, Иса экмек алып, шюкюр дуа да этип, сындырып якъчыларына пайлай. Сонг:

– Алып ашагъыз. Бу Мени къаркъарамдыр, – дей+. 27Аякъны алып, шюкюр дуа эте. Олагъа берип, булай дей:

– Барыгъыз да мундан ичигиз. 28Бу аякъ хыйлыланы гюнагьларын гечдирмек учун тёгюлежек къанымдыр. О къан Аллагьны ва Ону халкъыны арасындагъы разилешивню белгисидир+. 29Сизге айтаман: Аллагь толу кюйде гьакимлик этеген заман гелгинче, Мен юзюмден этилген чагъырны дагъы ичмежекмен. О заман янгы чагъыр ичежекмен. 30Аллагьгъа макътав йыр йырлагъандан сонг, олар Зайтун тавгъа гетелер+.

Иса Оьзюн Петер инкар этежегин алданокъ айта

31•Шо заман Иса олагъа булай дей:

– Бу гече сиз барыгъыз да Мени къоюп гетежексиз. Сыйлы Язывларда: «Къойчуну оьлтюрежек, сиривдеги къойлары чачылышажакъ», – деп язылгъан чы+. 32Мен оьлюп тирилген сонг, сизден алда Галилеягъа барып туражакъман+.

33Петер Огъар:

– Эгер Сени бары да инкар этсе де, бир заманда да мен инкар этмесмен! – дей.

34– Гертисин сёйлеймен сизге: бу гече хораз къычыргъанча, сен Мени уьч керен инкар этежексен, – дей Иса огъар.

35Амма Петер Огъар:

– Магъа Сени булан бирге оьлюп гетмеге тюшсе де, мен Сени инкар этмесмен, – дей. Къалгъан якъчылары да шолай дейлер+.

Иса Гетсаманияда

36•Сонг Иса олар булан бирге Гетсамания деп айтылагъан бир ерге геле. О якъчыларына:

– Мен онда барып дуа этгинче, сиз мунда олтуруп туругъуз, – дей.

37Иса Петерни ва Зеведейни эки де уланын Оьзю булан алып гете. О бек къайгъырмагъа ва гьалекленмеге башлай+. 38Шо заман Иса олагъа:

– Юрегимни терен къайгъы басгъан, мунда Мени булан къалып, юхламай туругъуз! – дей+.

39Бираз ари тайып, О ерге де къапланып, булай дуа эте:

– Атам! Эгер имканлы буса, Мени бу къысматдан къутгъар! Амма Мен сюеген кюйде тюгюл, Сен сюеген кюйде болсун+.

40Иса къайтып якъчыларыны янына гелгенде, оланы юхлай туруп таба. Петерге:

– Мени булан бирче бир сагьат сама юхламай туруп болмадыгъызмы? 41Юхламагъыз. Болажакъ сынавлардан оьтмек учун, дуа этигиз. Юрек хыял этсе де, къаркъараны буса гючю ёкъдур! – дей+.

42Иса янгыдан, бирдагъы керен ари тайып, булай дуа эте:

– Атам! Бу къысматдан Магъа оьтюп гетме имканлы тюгюл буса, Сен айтгъан кюйде болсун дагъы!+

43Къайтып гелгенде, якъчыларын дагъы да юхлай туруп таба. Олар юхусундан гёзлерин ачып болмайлар. 44Оланы къоюп, дагъы да ари тая. Шо сёзлени де айтып, уьчюнчю керен де дуа эте. 45Сонг Иса, якъчыларыны янына гелип, олагъа булай дей:

– Сиз гьали де ятып юхлап рагьатланамысыз? Муна, болжал ювукълашды. Мен, Инсанны Уланы, гюнагьлыланы къолуна бериле тураман+. 46Туругъуз, гетейик! Муна, гьали Магъа хыянатлыкъ этеген адам да ювукълашып геле.

Исаны тутулуву

47•Иса сёйлеп турагъанда, он эки якъчысыны бириси болгъан Ягьуда геле. Ону булан бирче баш дин къуллукъчулар ва халкъны тамазалары йиберген бир хыйлы адамлар гелелер. Олар къылычлары ва таякълары булан савутлангъан+. 48Исагъа хыянатлыкъ этеген Ягьуда олар булан:

– Мен Оьзюн оьбежек Адам Исадыр. Ону тутарсыз, – деп алданокъ сёйлешген болгъан. 49Шоссагьат о Исагъа ювукълашып:

– Салам, Устаз, – деп, Ону оьбе.

50– Ювугъум, этмеге деп гелген затынгны эт! – дей Иса огъар.

Шо заман Исаны туталар. 51Шонда Иса булан болгъанлардан бири, къылычын сувуруп, уруп дин къуллукъчуланы башчысыны къулуну къулагъын гесип тюшюре+. 52Иса огъар:

– Къылычынгны къайтарып къынына сукъ! Къолуна къылыч алгъанлар къылычдан оьлюп де гетежеклер+. 53Яда Мен Атамдан кёмек тилеп болмас деп, тилесем, шоссагьат О Магъа он эки мингден де артыкъ малайиклер йиберип гелмес деп ойлашамысан? 54Булай болмагъа герек деп билдиреген Сыйлы Язывлардагъы затлар о заман нечик яшавгъа чыгъажакъ дагъы? – дей.

55Сонг Иса халкъгъа:

– Мени тутмакъ учун, сиз, бир жинаятчыны тутагъанда йимик, къылычлар да, таякълар да булан чыкъгъансыз! Сизге Аллагьны каламын англата туруп, Мен чи гьар гюн ибадатханада олтуруп бола эдим. О заман Мени тутмадыгъыз+. 56Амма бу затлар барысы да пайхаммарланы язывларында айтылгъан кюйде яшавгъа чыкъмагъа тарыкъ, – дей. Шо заман бары да якъчылары Ону къоюп къачалар+.

Иса ягьудилени оьр мажлисини алдында

57•Исаны тутгъанлар Ону дин къуллукъчуланы башчысы Кайафаны янына элтелер. Онда дин алимлер булан тамазалар да жыйылгъан болгъанлар. 58Петер буса дин къуллукъчуланы башчысыны абзарына ерли, арекден туруп, Исаны арты булан юрюй. Ичине гирген сонг, муну ахыры не болажагъын гёрмек учун, къаравулланы арасына гирип олтура.

59Баш дин къуллукъчулар ва бютюн ягьудилени оьр мажлиси буса, Исаны оьлтюрмек учун, Огъар къаршы ялгъан шагьатлар ахтарып айланалар. 60Кёплер ялгъан шагьатлыкъ этсе де, Ону айыбын тапмайлар. Ахырда да эки ялгъан шагьат гелип, булай дей:+

61– Бу Адам: «Мен Аллагьны ибадатханасын дагъытып, уьч гюнден къайтарып къуруп боламан», – дей эди+.

62Дин къуллукъчуланы башчысы туруп, Исагъа:

– Неге бир жавап да бермейсен? Буланы Сагъа айтагъанларына къаршы айтмагъа затынг ёкъму? – дей+. 63Амма Иса сёйлемей. Шо заман дин къуллукъчуланы башчысы Огъар:

– Герти Аллагьны атын тутуп ант эт. Айт бизге: Аллагьны Уланы, Месигь Сенмисен? – деп сорай+.

64Иса огъар булай жавап бере:

– Оьзюнг айтып бердинг чи. Ондан къайры да айтайым сизге: энниден сонг Инсанны Уланын бары да затгъа гючю етеген Аллагьны онг ягъында олтуруп, кёкню булутларыны уьстюнде гелегенин гёрежексиз+.

65Шо заман дин къуллукъчуланы башчысы, уьст опуракъларын йыртып йиберип:

– Бу Аллагьгъа къаршы капир затланы сёйлей! Бизге дагъы шагьатлар негер тарыкъдыр? Муна гьали эшитдигиз чи сиз Муну Аллагьгъа къаршы капир затланы сёйлейгенин!+
66Сиз нечик ойлашасыз? – деп къычыра.

– Гюнагьлы. Оьлтюрюлме герек, – деп жавап берелер олар+.

67Шо заман олар Исаны бетине тюкюрелер, юмурукъгъа туталар, башгъалары да Ону яякъларын къыздыралар. Огъар:

68– Гьей Месигь, пайхаммар бусанг, Сагъа ургъан ким экенни бизге айтып бер, къарайыкъ, – дейлер.

Петер инкар эте

69•Петер буса къырда абзарда олтуруп тура болгъан. Бир къуллукъчу къыз ону янына гелип:

– Сен де галилеялы Иса булан бирче эдинг, – дей.

70Амма Петер:

– Сен не айтагъанынгны билмеймен, – деп, барыны да алдында о айтгъан затны инкар эте. 71Къапудан къыргъа чыгъагъанда, ону башгъа бир къуллукъчу къыз гёрюп, ондагъылагъа:

– Назаретли Иса булан бу адам да бар эди, – дей.

72– О Адамны мен танымайман! – деп, ант да этип, Петер бирдагъы керен инкар эте. 73Бираздан сонг онда токътагъанлар гелип Петерге:

– Гертилей де, сен де оланы бирисен чи, неге тюгюл сёйлейген кююнг билдирип къоя, – дей.

74Петер буса:

– О Адамны мен танымайман! – деп, ант этмеге башлай. Шоссагьат хораз къычырып йибере. 75Петер: «Хораз къычыргъынча, сен Мени уьч керен инкар этежексен», – деп Иса айтгъан сёзлени эсине гелтире. Къыргъа чыгъып, гьынкъ этип йыламагъа башлай+.

27

27^1•Эртен болгъанда, бары да баш дин къуллукъчулар ва халкъны тамазалары жыйылып, Исаны нечик оьлтюрмеге болагъанны арагъа салып ойлашалар. 2Байлап, элтип Ону Пилат деген гьакимге тапшуралар+.

Ягьуданы гьёкюнчю ва оьлюмю

3•Шо заман Огъар хыянатлыкъ этген Ягьуда, Исагъа оьлюм дуван этилгенин билгенде, гьёкюнюп, оьзю алгъан отуз гюмюш акъчаны къайтарып баш дин къуллукъчулагъа ва тамазалагъа бере. 4Ягьуда:

– Мен гюнагьсыз гишиге хыянатлыкъ этип, гюнагь иш этгенмен, – дей.

Олар да огъар:

– О бизге не аварадыр? О сени ишинг, – дей. 5Ягьуда гюмюшлени ибадатхананы ичине ташлап чыгъа, сонг барып асылып оьле+.

6Баш дин къуллукъчулар, гюмюшлени алып:

– Оьлтюрювге себеп болгъан бу акъчаны ибадатхананы хазнасына салма ярамас, – дей+.

7Оьз арасында сёйлешип, шо акъчагъа оьлген ятланы гёммеге къабурлар этмек учун, бир савут саба этеген адамдан сатып топуракъ алалар. 8Шону учун бу топуракъгъа бугюнлеге ерли де «Къан Топурагъы» деп айтыла. 9-10О заман Еремия пайхаммардан таба: «Олар Исрайылны халкъы Огъар токъташдыргъан багьаны, отуз гюмюш акъчаны, алгъанлар ва, магъа Раббибиз айтгъаны йимик, оланы савут саба этеген адамны топурагъы учун бергенлер», – деп айтылгъан сёзлер яшавгъа чыкъгъан+.

Иса Пилатны алдында

11•Иса Пилат гьакимни алдында токътай. Пилат Огъар:

– Сен ягьудилени пачасымысан? – деп сорай.

– Оьзюнг айтып бердинг чи! – деп жавап бере Иса огъар+.

12Баш дин къуллукъчулар ва тамазалар айыплайгъан заманда, Иса бир жавап да бермей. 13Шонда Пилат Огъар:

– Сагъа къаршы нечакъы шагьат барны эшитемисен? – деп сорай+.

14Иса ону бир сёзюне де жавап бермей. Гьаким буса бек тамашалыкъ этип къала.

Оьлюм дуван

15•Гьакимни тутулуп туснакъ этилгенлени бирисин ягьуди Пасха байрамда халкъны тилевюне гёре азат этеген адаты болгъан. 16Шо гюнлерде Барабба деген тутулгъан бир белгили жинаятчы адам болгъан. 17Халкъ жыйылгъан заманда, Пилат:

– Кимни чыгъаргъанымны сюесиз: Бараббанымы яда Месигь деп айтылагъан Исанымы? – деп сорай. 18Неге тюгюл де, Пилат ягьудилени башчылары Исаны гюллемекликден тутдургъанын биле болгъан+.

19Пилат дуванханада олтуруп турагъанда, къатыны огъар:

– О Муъмин Адамгъа бир зат да этме! Неге тюгюл де, бу гече тюшюмде О Адам саялы мен бек азап чекдим, – деп хабар йибере.

20Амма баш дин къуллукъчулар ва тамазалар, адамлар Бараббаны чыгъармакъны, Исаны буса оьлтюрмекни тилесин деп, оланы мюкюр этелер+. 21Шо заман Пилат халкъгъа: Экевюню де къайсын чыгъаргъанымны сюесиз? – деп сорай.

– Бараббаны, – деп жавап берелер олар.

22– Олай буса, Месигь деп айтылагъан Исагъа мен не этейим дагъы? – деп сорай Пилат.

Барысы да бирче огъар:

– Хачгъа ил! – дейлер.

23– Бу не яманлыкъ этген? – деп сорай о.

– Ону хачгъа ил! – деп дагъы да бек къычыралар олар+.

24Пилат гьеч затны этип болмайгъанын ва къазапланыв гючленегенни гёргенде, сув гелтиртип:

– Бу Адамны къаны учун мени гюнагьым ёкъ. Муну оьлюмюне сиз оьзюгюз жаваплысыз! – деп, халкъны алдында къолларын жува+.

25Бютюн халкъ:

– Ону оьлюмю учун тёгюлген къан оьзюбюзню ва яшларыбызны уьстюнде къалсын! – деп жавап бере+.

26Шо заман о Бараббаны чыгъара. Исаны буса, къамучу булан тюйдюрген сонг, хачгъа илмек учун, асгерлени къолуна бере+.

Асгерлер Исаны хорлай

27•Сонг гьакимни асгерлери, Исаны бекликге элтип, оьзлени асгер бёлюгюн жыялар. 28Исаны чечиндирип, олар ону уьстюне бир авур къызыл аба гийдирелер. 29Тегенекден таж да эшип, Ону башына салалар, онг къолуна бир таякъ да тутдуралар. Ону алдында тизден чёгюп:

– Яшасын ягьудилени пачасы! – деп, Ону мысгъылламагъа башлайлар. 30Огъар тюкюрелер, башына таякъ булан уралар+. 31Ону мысгъыллап ялкъгъан сонг, авур къызыл абаны уьстюнден чечип алалар. Къайтара оьзюню опуракъларын гийдирип, хачгъа илмеге алып гетелер.

Исаны хачгъа илелер

32•Къыргъа чыгъагъанда, олар киринейли Симон деген биревге къаршы болалар. Исаны илежек хачны гётерип юрюмеге ону борчлу этелер. 33Голгота, демек «Такъаны ери» деп айтылагъан ерге гелгенде, 34ичмек учун Исагъа оьт къошулуп ярашдырылгъан чагъыр берелер. Иса, ону уртлап къарап, ичме сюймей+.

35Асгерлер Исаны хачгъа илген сонг, чёп салып, Ону опуракъларын пайлап алалар+. 36Онда олтуруп, Огъар къаравул этелер. 37Ону уьстюне: «Ягьудилени пачасы Иса», – деп язып, айыбын гёрсетеген такъта салалар. 38Ону булан бирге, бирин онг ягъында, биревюн де сол ягъында, эки талавурчуну да хачгъа илелер.

39Ондан оьтегенлер, башларын чайкъай туруп, Огъар:+

40– Гьы, Сен чи, ибадатхананы дагъытып, уьч гюнден ону къайтарып къурагъан Адам эдинг! Энни Оьзюнгню къутгъар! Аллагьны Уланы бусанг, илинген хачынгдан тюш гьали! – деп мысгъыллап сёйлейлер+.

41Баш дин къуллукъчулар, дин алимлер ва тамазалар булан бирге, Ону мысгъыллай туруп, булай сёйлейлер:

42– Бу башгъаланы къутгъара эди, Оьзюн буса къутгъарып болмай! Бу Исрайылны пачасы чы! Гьали хачдан тюшсюн, шо заман биз де Огъар иман саларбыз!+
43О Аллагьгъа аркъа таяй эди. Эгер Аллагь Муну сюе буса, энни къутгъарсын дагъы. О: «Мен Аллагьны Уланыман», – дей эди чи. 44Иса булан бирче хачгъа илинген талавурчулар да Огъар мысгъыл сёзлер айталар.

Исаны оьлюмю

45•Тюшде сагьат он экиден уьчге ерли бютюн уьлкени къарангылыкъ къуршай. Шо къарангылыкъ сагьат уьчге ерли таймай тура. 46Сагьат уьчлер вакътиде Иса гючлю тавуш булан:

– Эли, Эли, лама сабакътаны? Демек, «Аллагьым, Аллагьым! Мени не саялы ташлап къойдунг?» – деп къычыра+.

47Онда болгъанлардан бирлери муну эшитгенде:

– О Илиясны чакъыра, – дей.

48Оланы бири шоссагьат чабып барып чюпюрек гелтире. Ону ачыгъан чагъыргъа чомуп, таякъны башына да илип, Исагъа авзун бавукъ этмеге узата+. 49Бирлери буса:

– Къой! Къарайыкъ, Ону къутгъармагъа Илияс гелерми экен? – дей.

50Иса, гючлю аваз булан дагъы да къычырып, жан бере. 51Шо мюгьлетде ибадатханадагъы перде, уьстден тюпге ерли ярылып, эки бёлюне, ер тербене, ярлар ярыла+. 52Къабурлар ачыла, Аллагьны хыйлы оьлген адамлары тириле+. 53Олар, къабурларындан чыгъып, Иса тирилгенден сонг, сыйлы шагьаргъа[*] гирип, бир хыйлы адамлагъа гёрюнелер.

54Юз асгерни башчысы ва ону булан бирче Исагъа къаравул этегенлер ер тербенгенин ва болуп турагъан бары да бу гьарасатны гёрюп, бек къоркъуп:

– Гертилей де, О Аллагьны Уланы болгъан, – дейлер.

55Онда Исагъа къуллукъ эте туруп Галилеядан Ону булан гелген бир кёп къатынгишилер де болалар. Олар бу гьарасатгъа арекден къарап туралар. 56Оланы арасында Маждаллы Мариям, Якъуб булан Юсупну анасы Мариям ва Зеведейни уланларыны анасы бола+.

Исаны гёмюв

57•Ахшам болгъанда, Исаны якъчысы болуп тургъан ариматеялы Юсуп деген бир бай гиши геле. 58Пилатны янына барып, о Исаны сюегин бермекни тилей. Шонда Пилат огъар сюекни бермеге буйрукъ эте. 59Сюекни алып, Юсуп Ону таза кетен гебинге чырмай. 60Ону ярны ойдуруп оьзю этдирген янгы къабургъа сала. Къабурну алдына бир уллу таш да къаплап гете. 61Онда Маждаллы Мариям булан бириси Мариям да къабурну къаршысында олтуруп бола.

Къабурну къаравуллары

62Артындагъы гюн, сонгугюн, баш дин къуллукъчулар ва фарисейлер, Пилатны янына жыйылып, булай дей:

63– Гьакимибиз! Шо ялгъанчы сав заманында: «Уьч гюнден сонг Мен тирилежекмен», – деп айтгъаны эсибизге тюшюп гетди+. 64Шо саялы уьчюнчю гюнге ерли къабурну сакъламагъа буйрукъ бер. Ёгъесе, якъчылары, гече гелип, Ону урлап гетежеклер. Сонг халкъгъа: «Оьлюмден тирилди», – деп хабар салажакълар. Шо заман бу ахырынчы ялгъан башлапгъысындан да яман болажакъ.

65Пилат олагъа:

– Муна сизге къаравуллар. Барып, тийишли гёрген кююгюзде оьзюгюз къаравул этигиз, – дей. 66Олар барып къабурну янына къаравуллар салып, ташны уьстюне мюгьюр де басалар+.

28

Исаны тириливю

28^1•Сонгугюн оьтюп, къаттыгюнню танг вакътисинде, Маждаллы Мариям булан бириси Мариям къабургъа къарамагъа баралар+. 2Бирден бир уллу ер тербенив болуп гете. Раббибиз йиберген малайик, кёкден тюшюп, къабурну алдындагъы ташны да авдарып, ону уьстюнде олтуруп токътай+. 3Малайикни гёрюнюшю яшмын йимик, гийими буса къар йимик акъ бола+. 4Къаравуллар, ондан бек къоркъуп, къартылламагъа башлайлар ва оьлю гьаллы болалар+.

5Малайик къатынлагъа булай дей:

– Къоркъмагъыз! Сиз хачгъа илинген Исаны излейгенигизни билемен. 6О мунда тюгюл. Оьзю де айтгъаны йимик, О тирилди. Ювукъ гелигиз. Къарагъыз: О мунда ятгъан эди. 7Тез барып, Ону якъчыларына: «Иса оьлюмден тирилген, сизден алда Галилеягъа барып туражакъ, Ону онда гёрежексиз», – деп айтыгъыз. Муна, гьали мен сизге айтдым+.

8Къатынлар, къоркъув ва уллу сююнч булан алгъасап къабурдан гетип, Исаны якъчыларына хабар бермеге чабалар. 9Бирден олагъа Иса къаршылашып къала! О якъчыларына:

– Салам сизге! – дей. Олар да ювугъуна барып, Исаны алдында ерге къапланып, Ону аякъларын къучакълайлар ва Огъар сужда этелер+. 10Шо заман Иса олагъа:

– Къоркъмагъыз! Барып иман къардашларыма билдиригиз, Галилеягъа гелсинлер, олар Мени онда гёрежеклер, – дей+.

Къаравулланы билдиривю

11Къатынлар гетгенде, къаравулланы бирлери шагьаргъа барып, бары да болгъан затны баш дин къуллукъчулагъа билдирелер. 12Олар да тамазалар булан бирче жыйылып, бир бири булан сёйлешген сонг, асгерлеге кёп акъча да берип, 13булай дейлер:

– Сиз: «Биз юхлайгъанда, гече якъчылары гелип, Ону сюегин урлап гетгенлер», – деп айтып къоярсыз. 14Эгер муну гьакъындагъы хабар гьакимге етишсе, биз ону инандырарбыз, сизге де гьеч зат болмажакъ. 15Акъчаны да алып, олар оьзлеге айтгъан кюйде этелер. Бу хабар бугюнге ерли ягьудилени арасында шо кюйде такрарланып тура.

Иса якъчыларына этген буйрукъ

16•Он бир де якъчысы буса Галилеягъа, Иса айтгъан тавгъа, гете. 17Исаны гёрген заманда, Огъар сужда этелер, бирлери буса шеклик этелер+. 18Иса да, олагъа ювукъ барып, булай дей:

– Кёкде ва дюньяда бютюн гьакимлик Магъа берилген+. 19Шолайлыкъда, барыгъыз, бары да халкъланы Мени якъчыларым этигиз. Атаны, Уланны ва Аллагьны Ругьуну да аты булан оланы сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшуругъуз+. 20Оланы Мен сизге буюргъан бары да затны юрютмеге уьйретигиз. Мен де ахыр замангъа ерли даим сизин булан болажакъман+.

* 1:16 Месигь – бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан. Сёзлюкге де къара.

* 2:1 Алимлер – юлдузлагъа къарап, не ерде не зат болагъанны билеген гьакъыллы адамлар, башгъачалай, юлдуз санавчулар.

* 2:4 Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

* 3:7 Фарисейлер ва саддукейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюклер. Сёзлюкге де къара.

* 5:17 Мусаны Къануну – Аллагь Муса пайхаммардан таба берген дин насигьатлар ва буйрукълар.

* 10:1 Элчи (грекче «апостолос») – Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы элчилер болуп токътагъанлар.

* 10:4 Элинсюер – он эки элчиден бириси болгъан Симон алда «Элинсюерлер» деген дин жамият къурумну ортакъчысы болгъан буса ярай. Шо къурум Ягьудеяны румлуланы зулмусундан савутну гючю булан къутгъармагъа къаст эте болгъан.

* 10:25 Зензебил – иблисге айтылагъан атлардан бириси.

* 10:38 Оьлюм дуван гесилген адам оьлтюрюлеген ерге ерли хачын оьзю гётерип юрюй болгъан. Бу аятда «хачын гётермек» деген сёз тагъым гёчюм маънасында къоллангъан. Сёзлюкге де къара.

* 11:12 Бу аятны «Аллагьны гьакимлигине къаршы ябушув юрюле» деген гесеги грек тилден булай таржума этилмеге де бола: «Аллагьны гьакимлиги оьзюне къаныгъывлу кюйде ёл сала» яда «Аллагьны гьакимлигин бары да гюч булан ала».

* 12:1 Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Сёзлюкге де къара.

* 15:22 Бу къатын исрайыл халкъындан алда Паластинде яшайгъан гьанан деген ят халкъдан болгъан.

* 16:18 Петер деген ат «Яр» демекдир.

* 16:21 Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан.

* 17:21 Бир бир грекче къолъязывларда «Амма бу жынс жинлени янгыз дуа ва ораза булан тюгюл къувалама бажарылмай» деген аят да ёлугъа.

* 18:11 Бир бир грекче къолъязывларда «Неге тюгюл де, Мен, Инсанны Уланы, адашгъанланы къутгъармакъ учун гелгенмен» деген аят да ёлугъа.

* 21:5 Сион къызы – демек, Ерусалим.

* 21:9 Гьосанна – грек тилден тувра гёчюргенде, «бизин къутгъар» деген маънаны берсе де, «сююнч, къуванч, алгъыш этив» деген маъналарда къоллангъан.

* 23:5 Гьайкеллеге Сыйлы Язывлардан алынгъан бир бир аятлар салына. Ягьудилер дуа этегенде, оланы я башына, яда къолуна байлайлар.

* 23:14 Бир бир грекче къолъязывларда «Адаршай сизин гьалыгъызгъа, гьей дин алимлер ва фарисейлер! Экиюзлюлер! Сиз тул къатынланы уьйлерин талайсыз ва гёземелик учун узун дуалар этесиз. Шону учун дагъы да артыкъ налат алажакъсыз» деген аят да ёлугъа.

* 23:35 Гьабил пайхаммар Сыйлы Язывларда эсгерилеген оьлтюрювню биринчи къурбаны, Закария пайхаммар буса ахырынчыларындан бириси болуп токътайлар.

* 24:28 Бу айтыв «оьлю сюек бар ерде къаракъушлар болагъаны мекенли йимик, бу затлар болажагъы да мекенли» деген маънаны бере.

* 27:53 Сыйлы шагьар – демек, Ерусалим.

• 1:1 Лкъ 3:23-28
+ 1:1 Яр 22:18, 2 Пач 7:12-13
+ 1:2 Яр 21:3, Яр 25:6, Яр 29:35
+ 1:3 Яр 38, Сан 26:21,
+ 1:6 1 Пач 17:12, 2 Пач 11:3, 2 Пач 12:24
+ 1:11 4 Пач 24:14-15
+ 1:16 Лкъ 1:27
• 1:18 Лкъ 2:1-7
+ 1:18 Лкъ 1:27, Лкъ 1:35
+ 1:19 Такр 22:23-24, Такр 24:1
+ 1:21 Лкъ 1:31, Элч 4:12, Элч 13:38

+ 1:22 Мат 2:14, Мат 4:14, Мат 21:4, Мат 26:56, Мк 14:49, Югь 19:36,

+ 2:1 Лкъ 1:5, Лкъ 2:4-7, Югь 7:42
+ 2:2 Сан 24:17
+ 2:6 2 Пач 5:2,
+ 2:11 Чыгъ 30:23, Югь 19:39
+ 2:12 Яр 20:6
+ 2:15 Мат 1:22
+ 2:17 Мат 27:9
+ 2:23 Лкъ 1:26, Лкъ 2:39, Югь 1:45

• 3:1 Мк 1:1-8, Лкъ 3:1-9, Лкъ 3:15-17, Югь 1:19-28

+ 3:1 Лкъ 1:80, Югь 1:6
+ 3:2 Мк 1:15
+ 3:4 4 Пач 1:8, Лев 11:22, 1 Пач 14:26
+ 3:6 Элч 19:18

+ 3:7 Мат 12:34, Мат 23:33, Рум 5:9, 1 Сал 1:10

+ 3:9 Югь 8:33
+ 3:10 Мат 7:19
+ 3:11 Югь 1:15, Элч 2:3
+ 3:12 Мат 13:30, Ягь 6:8
• 3:13 Мк 1:9-11, Лкъ 3:21-22
+ 3:16 Элч 7:56, Югь 1:32-33

+ 3:17 Мк 9:7, Югь 12:28, Мат 17:5, 2 Пет 1:17

• 4:1 Мк 1:12-13, Лкъ 4:1-13
+ 4:2 Такр 9:9, 3 Пач 19:8, Мат 21:18
+ 4:3 1 Сал 3:5
+ 4:4 Такр 8:3
+ 4:6 Заб 90:11-12, Югь 7:4
+ 4:7 Такр 6:16
+ 4:10 Мат 16:23, Такр 6:13
+ 4:11 Лкъ 22:43
• 4:12 Мк 1:14-15, Лкъ 4:14-15
+ 4:12 Мат 14:3
+ 4:13 Мат 2:23, Мк 1:21
+ 4:14 Мат 1:23
• 4:18 Мк 1:16-20, Лкъ 5:1-11
+ 4:18 Югь 1:40-42
+ 4:19 Мат 13:47
+ 4:20 Мат 19:27
• 4:23 Лкъ 6:17-19
+ 4:23 Мк 1:39
+ 4:24 Лкъ 2:2
+ 4:25 Мк 5:20, Мк 7:31
• 5:3 Лкъ 6:20-23
+ 5:4 2 Кор 7:10, Вагь 21:4
+ 5:5 Заб 36:11, Айт 2:21
+ 5:6 Заб 41:2, Югь 7:37
+ 5:7 Айт 19:17, Лкъ 6:36

+ 5:8 Заб 23:4, Заб 50:12, 1 Югь 3:2, Ягь 12:14, Вагь 22:4

+ 5:9 Якъ 3:18, 2 Тим 2:22, Югь 1:12, 1 Югь 3:1, 1 Югь 5:1, Рум 8:14

+ 5:11 Якъ 1:2, 1 Пет 4:14

+ 5:12 Элч 5:41, Якъ 1:2, Рум 5:3, 2 Кор 12:10, Ягь 10:34

• 5:13 Мк 9:50, Лкъ 14:34-35
+ 5:14 Эф 5:8
+ 5:15 Мк 4:21, Лкъ 8:16, Лкъ 11:33
+ 5:16 1 Пет 2:12, 2 Кор 9:13
+ 5:17 Рум 3:31, Рум 10:4
+ 5:18 Лкъ 16:17
+ 5:19 Мат 11:11, Мат 18:4
+ 5:20 Югь 3:5
+ 5:21 Чыгъ 20:13
+ 5:22 1 Югь 3:15
+ 5:25 Айт 25:8, Лкъ 12:58-59
+ 5:27 Чыгъ 20:14
+ 5:28 Аюб 31:1, Айт 6:25
+ 5:30 Мат 18:8-9, Мк 9:43-44
• 5:31 Мат 19:9, Мк 10:11-12, Лкъ 16:18
+ 5:31 Такр 24:1-3
+ 5:32 Рум 7:3, 1 Кор 7:10-11
+ 5:33 Сан 30:3, Такр 23:21
+ 5:34 Элч 7:49
+ 5:35 Заб 98:5, Заб 47:3
+ 5:37 Якъ 5:12
• 5:38 Лкъ 6:27-36

+ 5:38 Чыгъ 21:23-25, Лев 24:19-20, Такр 19:21

+ 5:39 1 Пет 2:23, Рум 12:17, 1 Кор 6:7
+ 5:42 Такр 15:7-8, Айт 21:26
+ 5:43 Лев 19:18

+ 5:44 Рум 12:20, Лкъ 23:34, Элч 7:60, 1 Пет 3:9, Рум 12:14

+ 5:45 Аюб 25:3, Элч 14:17

+ 5:48 Лев 19:2, Такр 18:13, Такр 32:4, Заб 17:31, Мат 19:21, Якъ 1:4, Эф 5:1, Кол 1:28

+ 6:1 1 Югь 2:29
+ 6:2 Лкъ 6:24
• 6:5 Лкъ 11:2-4
+ 6:5 Лкъ 18:11
+ 6:6 4 Пач 4:33
+ 6:7 3 Пач 18:26,
+ 6:10 Мат 26:42
+ 6:11 Айт 30:8
+ 6:13 Мат 26:41, Югь 17:15, 2 Сал 3:3
+ 6:14 Мк 11:25-26, Эф 4:32, Кол 3:13
+ 6:15 Мат 18:35, Якъ 2:13
• 6:19 Лкъ 11:34-36, Лкъ 12:22-34

+ 6:19 Айт 23:4, 1 Тим 3:3, 1 Тим 6:9, Ягь 13:5, Якъ 5:2-3

+ 6:20 Мат 19:21, 1 Пет 1:4
+ 6:24 Лкъ 16:13
+ 6:25 Фил 4:6, 1 Пет 5:7
+ 6:26 Мат 10:31, Мат 12:12
+ 6:29 3 Пач 10:4-7
+ 6:30 Мат 8:26, Мат 14:31, Мат 16:8
+ 6:33 Заб 36:4
• 7:1 Лкъ 6:37-38, Лкъ 6:41-42
+ 7:1 Рум 14:10, 1 Кор 4:5, Якъ 4:12
+ 7:2 Мк 4:24, Рум 2:1
+ 7:6 Мат 15:26
• 7:7 Лкъ 11:9-13

+ 7:8 Айт 8:17, Мат 18:19, Мат 21:22, Мк 11:24, Югь 14:13-14, 1 Югь 3:22, 1 Югь 5:14

+ 7:11 Яр 6:5, Мат 12:34
+ 7:12 Лкъ 6:31, Мат 22:40, Гал 5:14
• 7:13 Лкъ 13:24
+ 7:14 Заб 15:11
• 7:15 Лкъ 6:43-44, Лкъ 13:25-27

+ 7:15 Такр 13:1-3, Мат 24:11, Мк 13:22, Элч 13:6, 2 Пет 2:1, 1 Югь 4:1, Элч 20:29

+ 7:16 Якъ 2:18
+ 7:17 Мат 12:33-35
+ 7:19 Мат 3:10

+ 7:22 Мат 25:11, Лкъ 6:46, Югь 13:13, Мк 9:38, Лкъ 9:49

+ 7:23 Заб 6:9, Мат 25:41
• 7:24 Лкъ 6:47-49
+ 7:27 Айт 10:25
+ 7:29 Мк 1:22, Лкъ 4:32
• 8:1 Мк 1:40-45, Лкъ 5:12-16
+ 8:2 Лев 13:3, Сан 12:10, 4 Пач 5:1, Мк 9:22

+ 8:4 Мат 9:30, Мат 17:9, Мк 1:34, Лев 14:1-32, Лкъ 17:14

• 8:5 Лкъ 7:1-10
+ 8:8 Заб 106:20
+ 8:10 Элч 10:2
+ 8:11 Лкъ 13:29, Лкъ 16:23, Эф 3:6

+ 8:12 Мат 13:42, Мат 22:13, Мат 22:30, Мат 24:51, Мат 25:13, Лкъ 13:28

+ 8:13 Мат 9:29, Югь 4:53
• 8:14 Мк 1:29-34, Лкъ 4:38-41
+ 8:14 1 Кор 9:5
+ 8:15 Мк 5:41, Мк 9:27, Элч 3:7, Элч 9:41
• 8:18 Лкъ 9:57-62
+ 8:18 Мк 4:35, Лкъ 8:22
• 8:23 Мк 4:35-41, Лкъ 8:22-25

+ 8:26 Мат 6:30, Заб 64:8, Заб 88:10, Заб 103:7

• 8:28 Мк 5:1-20, Лкъ 8:26-39
+ 8:29 Мк 1:23-24, Лкъ 4:34
+ 8:34 Лкъ 5:8, Элч 16:39
• 9:1 Мк 2:1-12, Лкъ 5:17-26
+ 9:1 Мат 4:13
+ 9:2 Мк 6:55, Мат 8:10, Мк 10:52, Лкъ 7:48
+ 9:3 Лев 24:16, Мат 26:65, Югь 10:33
• 9:9 Мк 2:13-17, Лкъ 5:27-32
+ 9:11 Мат 11:19, Лкъ 15:2
+ 9:13 Лкъ 15:7, 1 Тим 1:15
• 9:14 Мк 2:18-22, Лкъ 5:33-39

+ 9:14 Мат 11:2, Мат 14:12, Лкъ 11:1, Югь 1:35, Лкъ 18:12

+ 9:15 Мат 25:1-13, Югь 3:29, Вагь 19:7, Вагь 21:2, Мк 14:7, Лкъ 17:22, Югь 16:20

• 9:18 Мк 5:21-43, Лкъ 8:40-56
+ 9:20 Лев 15:25
+ 9:21 Мк 3:10
+ 9:22 Мк 10:52, Лкъ 7:50, Эф 2:8
+ 9:24 Югь 11:11

+ 9:25 Элч 9:40, Мк 1:31, Мк 9:27, Элч 3:7, Элч 9:41

+ 9:27 2 Пач 7:12-16, Мат 22:42, Лкъ 1:32, Мат 20:29-34

+ 9:29 Мат 8:13
+ 9:30 Мат 8:4, Мат 12:16, Мат 17:9, Мк 1:44
+ 9:31 Мк 1:45, Мк 7:36
+ 9:34 Мат 10:25, Мат 12:24

+ 9:36 Мк 8:2, Сан 27:17, 3 Пач 22:17, Мк 6:34

+ 9:38 Лкъ 10:2, Югь 4:35

• 10:1 Мк 3:13-19, Мк 6:7-13, Лкъ 6:12-16, Лкъ 9:1-6, Лкъ 10:1-12

+ 10:6 Заб 118:176, Мат 15:24, 1 Пет 2:25
+ 10:7 Мат 3:2, Мат 4:17
+ 10:8 Лев 13:3, Мат 8:2, Элч 20:35
+ 10:10 1 Тим 5:18
+ 10:14 Элч 13:51
+ 10:15 Яр 18:20, Яр 19:24,
• 10:16 Мк 13:9-13, Лкъ 12:2-12, Лкъ 21:12-17
+ 10:16 Лкъ 10:3, Яр 3:1

+ 10:18 Элч 17:6, Элч 18:12, Элч 24:1, Элч 25:6, Заб 118:46

+ 10:20 Айт 16:1

+ 10:21 Мат 24:10

+ 10:22 Мат 24:9, Югь 15:18, Якъ 5:11, Гал 6:9, Вагь 2:10

+ 10:23 Элч 8:1, Элч 14:6
+ 10:24 Лкъ 6:40, Югь 13:16
+ 10:25 4 Пач 1:2, Мат 9:34, Мат 12:24
+ 10:26 Мк 4:21, Лкъ 8:17, Лкъ 12:2
+ 10:28 Заб 55:5, Заб 117:6, Айт 29:25,
+ 10:31 Мат 6:26, Мат 12:12
+ 10:32 Рум 10:9, Вагь 3:5
+ 10:33 Мат 25:12, 1 Югь 2:23, 2 Тим 2:12
• 10:34 Лкъ 12:51-53, Лкъ 14:26-27
+ 10:34 Элч 14:4
+ 10:38 Мат 16:24-25, Мк 8:34-35, Лкъ 9:23
+ 10:39 Югь 12:25

+ 10:40 Мат 25:40, Лкъ 10:16, Югь 12:44, Югь 13:20, Гал 4:14

+ 10:41 3 Пач 17:10-15, 4 Пач 4:8
+ 10:42 Мк 9:41, Ягь 6:10
• 11:1 Лкъ 7:18-35

+ 11:2 Мат 14:3, Лкъ 3:19-20, Югь 3:24, Югь 4:25, Югь 6:14, Югь 11:27

+ 11:6 Югь 6:61, Югь 16:1
+ 11:7 Мат 3:1
+ 11:9 Мат 14:5, Мат 21:26
+ 11:10 Чыгъ 23:20, Мк 1:2
+ 11:11 Лкъ 1:15
+ 11:12 Лкъ 16:16
+ 11:14 Мат 17:12-13, Лкъ 1:17
+ 11:15 Вагь 2:7
+ 11:18 Мат 3:4, Лкъ 1:15
+ 11:19 Югь 2:1, Югь 12:2, Мат 9:10-11
• 11:20 Лкъ 10:13-15
+ 11:21 Мк 6:45, Мк 8:21, Мк 3:7
+ 11:22 Мат 15:21
• 11:25 Лкъ 10:21-22
+ 11:25 Аюб 37:24,

+ 11:27 Югь 13:3, Югь 17:2, Югь 6:46, Югь 7:29, Югь 8:19, Югь 10:15

+ 11:28 Заб 54:23, Заб 67:20, Югь 7:37
+ 11:30 1 Югь 5:3
• 12:1 Мк 2:23-28, Лкъ 6:1-5
+ 12:1 Такр 23:25
+ 12:2 Чыгъ 20:8-10, Сан 15:32-36
+ 12:3 1 Пач 21:1-6
+ 12:4 Чыгъ 25:30, Лев 24:5-9
+ 12:5 Сан 28:9
+ 12:6 Мат 12:41
• 12:9 Мк 3:1-6, Лкъ 6:6-11
+ 12:10 Лкъ 11:54, Лкъ 20:20
+ 12:12 Мат 6:26, Мат 10:31
+ 12:13 3 Пач 13:6
+ 12:16 Мат 8:4, Мат 9:30
• 12:22 Мк 3:20-30, Лкъ 11:14-23
+ 12:23 2 Пач 7:12-16, Мат 9:27
+ 12:24 4 Пач 1:2, Мат 9:34, Мат 10:25
+ 12:27 Мк 9:38, Элч 19:13
+ 12:30 Мк 9:40
+ 12:31 Мк 3:29, Лкъ 12:10
+ 12:33 Мат 7:17-20, Лкъ 6:43-45

+ 12:34 Мат 3:7, Мат 23:33, Яр 6:5, Мат 7:11, Мат 15:18, Якъ 3:6

+ 12:35 Айт 12:5
+ 12:36 Айт 10:19, Рум 14:12
+ 12:37 Мат 5:22, Якъ 3:2-12
• 12:38 Мк 8:11-12, Лкъ 11:29-32
+ 12:38 1 Кор 1:22
+ 12:39 Мат 16:4
+ 12:41 Рум 2:27, Мат 12:6
+ 12:42 3 Пач 10:1-13
• 12:43 Лкъ 11:24-26
+ 12:45 2 Пет 2:20
• 12:46 Мк 3:31-35, Лкъ 8:19-21

+ 12:46 Мат 13:55, Югь 2:12, Югь 7:3, Элч 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 12:50 Югь 15:14, Ягь 2:11
• 13:1 Мк 4:1-9, Лкъ 8:4-8
+ 13:9 Мат 11:15
• 13:10 Мк 4:10-12, Лкъ 8:9-10
+ 13:11 Мат 19:11
+ 13:12 Айт 9:9, Мат 25:29
+ 13:15 Югь 12:40, Элч 28:26-27
+ 13:16 Лкъ 10:23-24
+ 13:17 Ягь 11:13, 1 Пет 1:10-12
• 13:18 Мк 4:13-20, Лкъ 8:11-15
+ 13:21 Гал 1:6, Ягь 6:4
+ 13:22 Мат 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10
+ 13:23 Югь 15:5
+ 13:30 Мат 3:12
• 13:31 Мк 4:30-34, Лкъ 13:18-21
+ 13:32 Мат 17:20, Лкъ 17:6,
+ 13:33 1 Кор 5:6, Гал 5:9
+ 13:35 Заб 77:2
+ 13:38 Югь 8:44
+ 13:39 Вагь 14:15-16
+ 13:41 Мат 24:31
+ 13:42 Югь 15:6, Вагь 20:15, Мат 8:12
+ 13:43 Айт 4:18, Мат 11:15
+ 13:47 Мат 4:19
+ 13:48 Югь 21:11
+ 13:49 Мат 25:32
+ 13:50 Мат 8:12
• 13:53 Мк 6:1-6, Лкъ 4:16-30
+ 13:54 Мат 2:23, Лкъ 2:39, Лкъ 4:23, Мк 1:21
+ 13:55 Югь 6:42, Мат 12:46
+ 13:57 Мат 11:6, Югь 4:44
• 14:1 Мк 6:14-29, Лкъ 9:7-9
+ 14:2 Мат 16:14

+ 14:3 Мат 4:12, Мат 11:2, Лкъ 3:19-20, Югь 3:24

+ 14:4 Лев 18:16, Лев 20:21
+ 14:5 Мат 11:9, Мат 21:26
+ 14:12 Мат 9:14
• 14:13 Мк 6:30-44, Лкъ 9:10-17, Югь 6:1-14
+ 14:16 4 Пач 4:42-44
+ 14:21 Мат 15:38
• 14:22 Мк 6:45-56, Югь 6:15-21
+ 14:23 Мк 1:35, Лкъ 4:42, Лкъ 5:16
+ 14:26 Лкъ 24:37
+ 14:31 Мат 6:30
+ 14:33 Заб 2:7, Лкъ 1:35
+ 14:34 Сан 34:11, Мк 6:53, Лкъ 5:1
• 15:1 Мк 7:1-23
+ 15:2 Лкъ 11:38
+ 15:3 Гал 1:14
+ 15:4 Чыгъ 20:12, Чыгъ 21:17
+ 15:7 Мат 23:13, Элч 28:25
+ 15:9 Кол 2:22
+ 15:11 Элч 10:15
+ 15:13 Ягьуда 1:12
+ 15:14 Мат 23:16, Лкъ 6:39
+ 15:18 Мат 12:34, Якъ 3:6
+ 15:19 Гал 5:19-21, 1 Кор 6:9-10
• 15:21 Мк 7:24-30
+ 15:22 2 Пач 7:12-16, Мат 9:27, Лкъ 1:32
+ 15:24 Заб 118:176, Мат 10:6, 1 Пет 2:25
+ 15:26 Мат 7:6
• 15:29 Мк 7:31
+ 15:32 Мат 9:36
+ 15:33 4 Пач 4:42-44
+ 15:38 Мат 14:21
• 16:1 Мк 8:11-13, Лкъ 12:54-56
+ 16:1 Мат 3:7, 1 Кор 1:22
+ 16:4 Мат 12:39
• 16:5 Мк 8:14-21
+ 16:6 Лкъ 12:1, 1 Кор 5:7-8
+ 16:8 Мат 6:30
+ 16:9 Мат 14:13-21
+ 16:10 Мат 15:36-37
• 16:13 Мк 8:27-30, Лкъ 9:18-21
+ 16:14 Мат 14:2, 3 Пач 17:1,
+ 16:16 Заб 2:7
+ 16:17 1 Кор 2:13
+ 16:18 Мк 3:16, Югь 1:42, Эф 2:20
+ 16:20 Мат 9:30
• 16:21 Мк 8:31, Лкъ 9:22-27

+ 16:21 Лкъ 17:25, Мк 9:31, Мк 10:34, Югь 2:19

+ 16:23 Мат 4:10, Фил 3:19
+ 16:24 Мат 10:38-39
+ 16:25 Мат 19:29
+ 16:26 Заб 48:8

+ 16:27 Такр 33:2, Мат 24:30, Мат 25:31, 1 Сал 4:16, Вагь 2:23

+ 16:28 Мат 24:34, Югь 21:22
• 17:1 Мк 9:2-13, Лкъ 9:28-36
+ 17:1 Мк 5:37, Мк 14:33
+ 17:2 Вагь 1:16
+ 17:5 Мат 3:17, Такр 18:15, 2 Пет 1:17
+ 17:9 Мат 8:4, Мат 9:30, Мк 1:44
+ 17:13 Мат 11:14, Лкъ 1:17
• 17:14 Мк 9:14-29, Лкъ 9:37-43
+ 17:18 Мк 1:26, Элч 8:7
+ 17:20 Мат 13:31, Лкъ 17:6, Мк 11:23
• 17:22 Мк 9:30-32, Лкъ 9:43-45
+ 17:23 Мат 16:21, Мат 20:19

+ 17:24 Мк 9:33, Чыгъ 30:13, Чыгъ 38:26, Мат 22:17

+ 17:27 Рум 13:7

• 18:1 Мк 9:33-37, Мк 9:42-48, Лкъ 9:46-48, Лкъ 17:1-2

+ 18:3 1 Кор 14:20, Мат 19:16
+ 18:5 Мат 10:40, Лкъ 10:16, Югь 13:20
+ 18:7 Мат 26:24
+ 18:8 Мат 5:30, Мат 25:41, Вагь 20:10
+ 18:9 Мат 5:29
• 18:10 Лкъ 15:3-7
+ 18:14 Югь 6:39
• 18:15 Лкъ 17:3
+ 18:15 Лев 19:17, Якъ 5:19, Гал 6:1
+ 18:16 Такр 19:15, 2 Кор 13:1
+ 18:17 Мат 5:46-47, Тит 3:10
+ 18:19 Мат 7:7-8
+ 18:21 Лкъ 17:4
+ 18:25 Лев 25:39-41, 4 Пач 4:1,
+ 18:30 Айт 28:3
+ 18:35 Мат 6:15, Якъ 2:13
• 19:1 Мк 10:1-12
+ 19:4 Яр 1:27
+ 19:5 Яр 2:24, Эф 5:31
+ 19:6 1 Кор 6:16, 1 Кор 7:10
+ 19:7 Такр 24:1
+ 19:9 Мат 5:32, 1 Кор 7:10
+ 19:11 Мк 4:11, 1 Кор 7:7, 1 Тим 5:14
• 19:13 Мк 10:13-16, Лкъ 18:15-17
+ 19:14 Мат 18:3
• 19:16 Мк 10:17-31, Лкъ 18:18-30
+ 19:16 Лкъ 10:25

+ 19:17 Заб 105:1, Заб 118:68, Лев 18:5, Рум 10:5, Гал 3:12

+ 19:19 Чыгъ 20:12-16, Лев 19:18

+ 19:20 Фил 3:6

+ 19:21 Мат 5:48, Лкъ 12:33, Мат 6:20, 1 Пет 1:4

+ 19:23 Заб 48:7-8
+ 19:26 Яр 18:14, Аюб 42:2, Мк 14:36
+ 19:27 Мат 4:20-22

+ 19:28 Мат 16:27, Мат 25:31, Лкъ 22:30, 1 Кор 6:2, Вагь 3:21

+ 19:29 Мат 16:25
+ 19:30 Мат 20:16, Лкъ 13:30
+ 20:8 Лев 19:13, Такр 24:15
+ 20:16 Мат 19:30, Лкъ 13:30
• 20:17 Мк 10:32-34, Лкъ 18:31-34
+ 20:19 Мат 16:21, Мат 17:23
• 20:20 Мк 10:35-45
+ 20:20 Мат 10:2, Мк 1:19
+ 20:21 Мат 19:28
+ 20:22 Мат 26:39, Югь 18:11
+ 20:26 1 Пет 5:3, Мат 23:11, Мк 9:35

+ 20:28 Югь 13:4-5, Югь 11:51, 1 Пет 1:18-19, Рум 4:25, Гал 1:4, 1 Тим 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мк 10:46-52, Лкъ 18:35-43
+ 20:29 3 Пач 16:34
+ 20:30 2 Пач 7:12-16, Мат 9:27-31
+ 20:34 Лкъ 7:13
• 21:1 Мк 11:1-11, Лкъ 19:28-38, Югь 12:12-19
+ 21:1 2 Пач 15:30, Элч 1:12

+ 21:4 Югь 12:15, Мат 1:23, Мат 26:56, Югь 19:36

+ 21:8 4 Пач 9:13

+ 21:9 2 Пач 7:12-16, Мат 9:27, Заб 117:25-26, Заб 148:1, Мат 23:39

+ 21:11 Лкъ 7:16

• 21:12 Мк 11:15-19, Лкъ 19:45-48, Югь 2:13-22

+ 21:12 Лев 1:14, Лев 5:7, Лев 12:8, Лкъ 2:24
+ 21:15 2 Пач 7:12-16, Мат 9:27
+ 21:16 Лкъ 19:39, Заб 8:2-3
+ 21:17 Лкъ 19:29, Лкъ 24:50, Югь 11:18
• 21:18 Мк 11:12-14, Мк 11:20-24
+ 21:18 Мат 4:2
+ 21:19 Мат 24:32, Лкъ 13:6
+ 21:21 Мат 17:20, Якъ 1:6, 1 Кор 13:2
+ 21:22 Мат 7:8, Мат 17:20, 1 Кор 13:2
• 21:23 Мк 11:27-33, Лкъ 20:1-8
+ 21:23 Элч 4:7
+ 21:25 Мат 3:6, Лкъ 7:30
+ 21:26 Мат 11:9, Мат 14:5
+ 21:32 Лкъ 7:29
• 21:33 Мк 12:1-12, Лкъ 20:9-19
+ 21:33 Заб 79:9, Мк 13:34
+ 21:35 Мат 22:6, Мат 23:34, Ягь 11:36-37
+ 21:37 Мат 3:17, Ягь 1:1
+ 21:38 Ягь 1:2
+ 21:39 Ягь 13:12
+ 21:41 Элч 13:46
+ 21:42 Заб 117:22-23, Элч 4:11, 1 Пет 2:7
+ 21:46 Мк 11:18, Мк 11:32
• 22:1 Лкъ 14:15-24
+ 22:1 Мат 13:34
+ 22:2 Мат 25:10, Вагь 19:7, Вагь 21:2
+ 22:6 Мат 21:35, Мат 23:34, Ягь 11:36-37
+ 22:7 Мат 21:41
+ 22:8 Мат 10:11, Элч 13:46, Вагь 3:4
+ 22:13 Мат 8:12
• 22:15 Мк 12:13-17, Лкъ 20:20-26
+ 22:15 Лкъ 11:54
+ 22:16 Такр 10:17, Кол 3:25
+ 22:17 Мат 17:24-25
+ 22:18 Мк 7:6, Лкъ 12:1
+ 22:21 Рум 13:7
• 22:23 Мк 12:18-27, Лкъ 20:27-40
+ 22:23 Элч 4:1, Элч 23:8
+ 22:24 Яр 38:8, Такр 25:5
+ 22:32 Чыгъ 3:2, Чыгъ 3:6
• 22:34 Мк 12:28-34, Лкъ 10:25-28
+ 22:37 Такр 6:5, Такр 11:13,
+ 22:39 Лев 19:18, Мат 19:19
+ 22:40 Мат 7:12, Гал 5:14
• 22:41 Мк 12:35-37, Лкъ 20:41-44
+ 22:42 2 Пач 7:12-16, Мат 9:27
+ 22:44 Заб 109:1, Элч 2:34-35
+ 22:46 Лкъ 20:40

• 23:1 Мк 12:38-40, Лкъ 11:37-52, Лкъ 20:45-47

+ 23:3 Рум 2:17-23

+ 23:5 Чыгъ 13:9, Такр 6:8, Такр 11:18, Сан 15:38

+ 23:6 Лкъ 14:7-8
+ 23:8 Якъ 3:1, Лкъ 22:32, Филим 1:16
+ 23:9 Чыгъ 4:22,
+ 23:11 Мат 20:26, Мк 9:35, Мк 10:43
+ 23:12 Лкъ 14:11, Лкъ 18:14
+ 23:13 Мат 15:7
+ 23:16 Мат 15:14
+ 23:17 Чыгъ 30:29
+ 23:19 Чыгъ 29:37
+ 23:21 Заб 25:8, Заб 131:14
+ 23:23 Такр 14:22, Заб 32:5,
+ 23:27 Элч 23:1, Айт 26:23
+ 23:30 Элч 7:52
+ 23:33 Мат 3:7, Мат 12:34

+ 23:34 Мат 21:35, Мат 22:6, Ягь 11:36-37, Мат 10:17, Мк 13:9, Лкъ 21:12

+ 23:35 Яр 4:8, 1 Югь 3:12, Ягь 11:4, Вагь 18:24

• 23:37 Лкъ 13:34-35
+ 23:37 Элч 7:52, Такр 32:11-12, Заб 146:2
+ 23:39 Заб 117:26, Мат 21:9
• 24:1 Мк 13:1-13, Лкъ 21:5-19
+ 24:2 Лкъ 19:44
+ 24:4 1 Югь 3:7, Кол 2:8, 2 Сал 2:3

+ 24:7 Вагь 6:4, Элч 11:28, Вагь 6:8, Вагь 6:12

+ 24:9 Мат 10:22, Югь 15:18
+ 24:10 Мат 10:21
+ 24:11 Мат 7:15
+ 24:13 Якъ 5:11, Вагь 2:10

+ 24:14 Мат 28:19, Рум 10:18, Кол 1:6, Кол 1:23

• 24:15 Мк 13:14-23, Лкъ 21:20-24
+ 24:17 Лкъ 17:31
+ 24:19 Лкъ 23:29
+ 24:21 Вагь 16:18
+ 24:22 Лкъ 18:7
+ 24:23 Лкъ 17:23

+ 24:24 Такр 13:1, 2 Сал 2:9, Вагь 13:13, Вагь 16:14

+ 24:25 Югь 13:19, Югь 14:29
+ 24:27 Лкъ 17:24
+ 24:28 Лкъ 17:37
• 24:29 Мк 13:24-27, Лкъ 21:25-28
+ 24:29 Элч 2:20, Вагь 6:13
+ 24:30 Мат 16:27,

+ 24:31 1 Кор 15:52, 1 Сал 4:16, Вагь 11:15, Мат 13:41, 2 Сал 2:1

• 24:32 Мк 13:28-31, Лкъ 21:29-33
+ 24:34 Мат 16:28
+ 24:35 Заб 101:26-27, 2 Пет 3:10

• 24:36 Мк 13:32-37, Лкъ 12:38-40, Лкъ 17:26-30, Лкъ 17:34-36

+ 24:37 Яр 6:5
+ 24:39 Яр 7:21
+ 24:42 Мат 25:13
+ 24:43 2 Пет 3:10, 1 Сал 5:2
+ 24:44 Вагь 3:3, Вагь 16:15
• 24:45 Лкъ 12:42-48
+ 24:46 Мат 25:21, Югь 13:17
+ 24:48 Мат 25:5
+ 24:51 Мат 8:12

+ 25:1 Мат 9:15, Югь 3:29, Вагь 19:7, Вагь 21:2

+ 25:5 Мат 24:48
+ 25:10 Мат 22:2
+ 25:11 Мат 7:22, Лкъ 6:46, Лкъ 13:25
+ 25:12 Мат 10:33
+ 25:13 1 Кор 16:13, Мат 24:36, Мат 24:42
• 25:14 Лкъ 19:12-27
+ 25:19 Рум 14:12
+ 25:21 Лкъ 16:10, Ягь 12:2
+ 25:26 Айт 20:4
+ 25:29 Мат 13:12
+ 25:30 Мат 8:12
+ 25:31 Мат 16:27, Мат 19:28
+ 25:32 2 Кор 5:10, Мат 13:49
+ 25:34 Вагь 21:7
+ 25:35 Лкъ 3:11, Якъ 2:15-16
+ 25:36 2 Тим 1:16-18
+ 25:40 Мат 10:40

+ 25:41 Заб 6:9, Мат 7:23, Мк 9:43-44, Ягьуда 1:7, Вагь 20:10

+ 25:45 Лкъ 10:16
• 26:1 Мк 14:1-2, Лкъ 22:1-2, Югь 11:45-53
+ 26:2 Чыгъ 12:1-30
• 26:6 Мк 14:3-9, Лкъ 7:36-50, Югь 12:1-8

+ 26:6 Мат 21:17, Югь 11:1, Югь 11:18, Лев 13:3

+ 26:11 Такр 15:11, Мат 9:15, Югь 7:33
+ 26:12 Югь 19:40
+ 26:13 Мат 24:14
• 26:14 Мк 14:10-11, Лкъ 22:3-6
+ 26:14 Югь 13:2, Элч 1:16
+ 26:15 Чыгъ 21:32,

• 26:17 Мк 14:12-21, Лкъ 22:7-14, Лкъ 22:21-23, Югь 13:21-30

+ 26:21 Заб 40:10, Югь 13:18

+ 26:24 Мат 18:7

• 26:26 Мк 14:22-26, Лкъ 22:15-20, 1 Кор 11:23-25

+ 26:26 Югь 6:51, 1 Кор 10:16, Ягь 10:10
+ 26:28 Чыгъ 24:8
+ 26:30 Лкъ 22:39

• 26:31 Мк 14:27-31, Лкъ 22:31-34, Югь 13:36-38

+ 26:31 Югь 16:32
+ 26:32 Мат 28:7
+ 26:35 Югь 11:16, Югь 21:19
• 26:36 Мк 14:32-42, Лкъ 22:39-46
+ 26:37 Мк 5:37, Мк 9:2
+ 26:38 Югь 12:27

+ 26:39 Ягь 5:7, Мк 10:38, Югь 18:11, Югь 5:30, Югь 6:38, Гал 1:4

+ 26:41 Мат 6:13, 1 Пет 4:7

+ 26:42 Мат 6:10

+ 26:45 Югь 2:4, Мат 16:21, Мат 17:22, Мат 20:18

• 26:47 Мк 14:43-50, Лкъ 22:47-53, Югь 18:3-12

+ 26:47 Элч 1:16
+ 26:51 Лкъ 22:38
+ 26:52 Вагь 13:10
+ 26:55 Мат 21:23, Лкъ 21:37

+ 26:56 Мат 1:22-23, Мат 21:4, Югь 19:36, Мат 26:31, Югь 16:32

• 26:57 Мк 14:53-65, Лкъ 22:54-55, Лкъ 22:63-71, Югь 18:13-14, Югь 18:19-24

+ 26:60 Заб 26:12, Заб 34:11
+ 26:61 Мк 15:29, Югь 2:19
+ 26:62 Мат 27:13
+ 26:63 Заб 2:7

+ 26:64 Заб 109:1, Мат 16:27, Мат 24:30, Ягь 1:13

+ 26:65 Сан 14:6, Элч 14:14, Мат 9:3, Югь 10:36

+ 26:66 Лев 24:16

• 26:69 Мк 14:66-72, Лкъ 22:56-62, Югь 18:15-18, Югь 18:25-27

+ 26:75 Мат 26:34

• 27:1 Мк 15:1, Лкъ 23:1-2, Югь 18:28-32

+ 27:2 Лкъ 3:1, Лкъ 13:1, Элч 3:13, 1 Тим 6:13

• 27:3 Элч 1:18-19
+ 27:5 2 Пач 17:23
+ 27:6 4 Пач 12:9, Мк 12:41, Югь 8:20
+ 27:9 Мат 2:17
• 27:11 Мк 15:2-5, Лкъ 23:3-5, Югь 18:33-38
+ 27:11 Мат 2:2
+ 27:13 Мат 26:62
• 27:15 Мк 15:6-15, Лкъ 23:13-25, Югь 18:39
+ 27:18 Югь 12:19
+ 27:20 Элч 3:14
+ 27:23 Лкъ 23:41, Ягь 4:15
+ 27:24 Такр 21:6, Заб 25:6, Заб 72:13
+ 27:25 1 Сал 2:16
+ 27:26 Мат 20:19
• 27:27 Мк 15:16-20, Югь 19:2-3
+ 27:30 Мат 20:19

• 27:32 Мк 15:21-32, Лкъ 23:26-43, Югь 19:17-27

+ 27:34 Заб 68:22
+ 27:35 Заб 21:19
+ 27:39 Заб 21:7, Заб 108:25
+ 27:40 Мк 14:58, Югь 2:19, Мат 4:3-6

+ 27:42 Югь 10:18, Югь 1:49, Югь 12:13, Югь 20:29

• 27:45 Мк 15:33-41, Лкъ 23:44-49, Югь 19:28-30

+ 27:46 Элч 3:1, Заб 21:2
+ 27:48 Заб 68:22
+ 27:51 Чыгъ 26:33, Лев 16:2
+ 27:52 Югь 5:21, Югь 5:25
+ 27:56 Лкъ 8:2, Мат 20:20

• 27:57 Мк 15:42-47, Лкъ 23:50-56, Югь 19:38-42

+ 27:63 Мат 16:21, Мат 17:23, Мат 20:19
+ 27:66 Вагь 20:3
• 28:1 Мк 16:1-8, Лкъ 24:1-12, Югь 20:1-10
+ 28:1 Лкъ 8:2, Мат 27:61
+ 28:2 Мат 27:60
+ 28:3 Мк 9:3, Элч 1:10
+ 28:4 Вагь 1:17
+ 28:7 Мат 26:32

+ 28:9 Югь 20:19, Югь 20:21, 4 Пач 4:27, Мат 28:17, Лкъ 24:52

+ 28:10 Мат 12:50, Югь 20:17, Рум 8:29, Ягь 2:11

• 28:16 Мк 16:14-18, Лкъ 24:36-49, Югь 20:19-23

+ 28:17 Югь 20:25

+ 28:18 Мат 11:27, Югь 17:2

+ 28:19 2 Кор 13:13, Югь 4:1-2, Элч 8:13, Кол 1:23

+ 28:20 Югь 14:15, Мат 13:39

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Маттай

- Баш Сёз

- Маттай

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар